Μιχάλης Βιρβιδάκης: «Η “Κασέτα” είχε εγγραφεί μέσα μου ως ένα από τα καλύτερα νεοελληνικά έργα και πάντοτε ήθελα να ασχοληθώ εκτενέστερα μαζί του»

Ο Γρηγόρης Καραντινάκης σκηνοθετεί τον «Θερισμό» του Δημήτρη Δημητριάδη
12 Απριλίου 2023
Ο Χάρης Φραγκούλης και ο Κωνσταντίνος Γλύκαντζης σκηνοθετούν τον «Ταξιδιώτη»
18 Απριλίου 2023
Ο Γρηγόρης Καραντινάκης σκηνοθετεί τον «Θερισμό» του Δημήτρη Δημητριάδη
12 Απριλίου 2023
Ο Χάρης Φραγκούλης και ο Κωνσταντίνος Γλύκαντζης σκηνοθετούν τον «Ταξιδιώτη»
18 Απριλίου 2023

Ο Μιχάλης Βιρβιδάκης σκηνοθετεί την παράσταση του έργου «Η Κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη, που παρουσιάζεται στο θέατρο Κυδωνία, στα Χανιά.

 

 

Συνέντευξη στη Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Υπογράφει τη σκηνοθεσία και την αισθητική της παράστασης «Η Κασέτα». Ο Μιχάλης Βιρβιδάκης μιλάει στο theatermag για το συνολικό έργο της Λούλας Αναγνωστάκη, καθώς και για τη συνεργασία του με τους ηθοποιούς της παράστασης, η οποία παρουσιάζεται στο θέατρο Κυδωνία, στα Χανιά. Ο σκηνοθέτης μιλάει επίσης, για το καινούργιο του θεατρικό έργο, τον Λευτέρη Βογιατζή και το θέατρο Κυδωνία, που διανύει το 23ο έτος της ζωής του. «Η Κασέτα», ανεβαίνει για έναν δεύτερο κύκλο παραστάσεων από την Παρασκευή 21 Απριλίου.

 

Ποια είναι η γνώμη σας για το συνολικό έργο της Λούλας Αναγνωστάκη; Τι είναι αυτό που καθιστά τα κείμενά της διαχρονικά, αλλά και αγαπητά από κοινό και καλλιτέχνες;

Προσωπικά την ξεχωρίζω ως μια σημαντική θεατρική συγγραφέα, από τις πιο δυνατές και συγκινητικές γραφές στη σύγχρονη ελληνική δραματουργία. Ως άνθρωπος του θεάτρου συνδέθηκα μιας αρχής με τα έργα της, καθώς στα νεανικά χρόνια της ζωής μου διάβαζα πολλή ποίηση και είχα μεγάλη αγάπη στα ποιήματα του Μανόλη Αναγνωστάκη, ο σκηνικός χώρος των οποίων συναντούσε, σε κάποιες περιπτώσεις, τον σκηνικό χώρο των θεατρικών έργων της αδερφής του. Όταν μάλιστα ως μαθητής δραματικής σχολής έπαιξα τον Μίμη στο έργο της «Διανυκτέρευση», αισθανόμουν σαν να ερμήνευα τον ίδιο τον ποιητή, ή τουλάχιστον ένα πρόσωπο πολύ κοντά σε αυτόν, καθώς πολλά πράγματα από την προσωπική ιστορία του ποιητή, μου ταίριαζαν ως περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ανθρώπινης περίπτωσης που καλούμουν να ερμηνεύσω.

Ο ερμητικά κλειστός χαρακτήρας, το ύφος του λόγου, οι αναφορές σε τοπωνύμια, το τραύμα που υπάρχει, αλλά δεν κοινολογείται προς τα έξω, ήταν ένα κοινός τόπος ανάμεσα στο θεατρικό έργο και τα ποιήματα. Η πρώτη εκείνη προσέγγιση του μονόπρακτου έργου της Αναγνωστάκη μέσα από τα ποιήματα του αδερφού της, δεν με εγκατέλειψε ποτέ καθώς με βοήθησε να καταλάβω, μελετώντας και το σύνολο του έργου της, πως η πολιτική διάσταση στο θεατρικό έργο της Αναγνωστάκη αντλεί έμπνευση και ιδεολογικό βάρος (αν δεν ταυτίζεται κιόλας) από την αμφισβήτηση και την αναθεωρητική στάση του Μανόλη Αναγνωστάκη απέναντι στις πρακτικές του Κομουνιστικού Κόμματος στα μεταπολεμικά χρόνια και την απεξάρτησή του απ’ αυτό στη συνέχεια. Η στάση αυτή, είναι που επέτρεψε στη συγγραφέα να ασκήσει το κριτικό της βλέμμα προς πάσα κατεύθυνση, δεξιά και αριστερά, και να καταγράψει φαινόμενα και καταστάσεις της σύγχρονης ελληνικής ζωής με αλήθεια και πληρότητα, χωρίς να χαρίζεται σε κανέναν. Η αλήθεια αυτή, και επιστρέφω στις ερωτήσεις σας τώρα, είναι που δίνει και θα δίνει διαχρονική αξία στα έργα της και τα καθιστά αγαπητά τόσο στο κοινό που τα βλέπει επί σκηνής, όσο και στους καλλιτέχνες που τα ερμηνεύουν.

 

 

Πώς αποφασίσατε να σκηνοθετήσετε το θεατρικό έργο της Λούλας Αναγνωστάκη «Η Κασέτα»;

Όπως σας είπα, συνδέομαι συναισθηματικά με το έργο της Αναγνωστάκη παλαιόθεν, από το 1978, όταν παρακολούθησα έφηβος τη «Νίκη» στο υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν. Η «Κασέτα», που επίσης είχα δει λίγο αργότερα, στο πρώτο της ανέβασμα, είχε εγγραφεί μέσα μου ως ένα από τα καλύτερα νεοελληνικά έργα και πάντοτε ήθελα να ασχοληθώ εκτενέστερα μαζί του. Μάλιστα το 2004 ή 2005, λίγο μετά δηλαδή αφότου ίδρυσα στα Χανιά το Θέατρο Κυδωνία, μου έδωσε το τηλέφωνό της ο Λευτέρης Βογιατζής και της τηλεφώνησα να της ζητήσω την άδεια να το ανεβάσω. Θυμάμαι ακόμα την απάντησή της, αλλά και την ευγένεια στην φωνή της: «Θα χαρώ πάρα πολύ να δω την “Κασέτα” να ανεβαίνει στα Χανιά» ήταν τα λόγια της. Το έργο δεν ανέβηκε τελικά τότε, καθώς, εκτιμώντας πιο ψύχραιμα τις δυνατότητες του θιάσου μου, είδα πως δεν διέθετα τους οκτώ ηθοποιούς που θα αναλάμβαναν τους οκτώ πρωταγωνιστικούς ρόλους του κειμένου και έτσι ανέβαλα το εγχείρημα για αργότερα. Η ίδια δυστυχώς δεν υπάρχει πια στη ζωή, αλλά ο Θανάσης Χειμωνάς που είδε πρόσφατα την παράστασή μου στα Χανιά, μου είπε όταν τέλειωσε, πως η μητέρα του θα ήταν πολύ ευτυχισμένη αν την έβλεπε…

 

 

Ποιο είναι το θέμα του έργου και τι συμβαίνει ανάμεσα στους χαρακτήρες του;

Το θέμα του έργου είναι η ανατροπή της τάξης του κόσμου όπως τον ζούμε και τον βιώνουμε σήμερα. Μια τάξη που είναι φτιαγμένη στα μέτρα των λίγων και σε βάρος των πολλών, μια άδικη τάξη που εξυπηρετεί μόνο συμφέροντα, που πληγώνει την ευαισθησία των ανθρώπων, που ασχημονεί απέναντι σε καθετί ωραίο, που καθυποτάσσει τους ανθρώπους σε κομφορμιστικές συμπεριφορές του τύπου χρήμα, φαΐ, γαμήσι, ύπνος και την άλλη μέρα πάλι από την αρχή… Η Αναγνωστάκη επινοεί δραματουργικά μια διελκυστίνδα που σχηματίζεται ανάμεσα στον πρωτότοκο γιο και τα άλλα επτά μέλη της οικογένειας, μαζί με το ζευγάρι των επιστήθιων φίλων. Ο ένας, ο Παύλος, είναι αυτός που ασφυκτιά μέσα στο νοσηρό περιβάλλον της σύγχρονης αστικής ζωής, όπως την περιέγραψα ήδη, είναι αυτός που ονειρεύεται την ανατροπή, την «πράξη» που θα έχει τη δύναμη να επαναφέρει, έστω και συμβολικά, την κοινωνία στη χαμένη αθωότητά της. Οι άλλοι επτά, απροσανατόλιστοι και βολεμένοι μέσα στον αστικό τρόπο ζωής, αντιπροσωπεύουν ό,τι αυτός μισεί περισσότερο: τον εφησυχασμό και την αλλοτρίωση.

Η Αναγνωστάκη επιδεικνύει υψηλή δραματουργική ευφυΐα στο χειρισμό του θέματος, καθώς τοποθετεί το αντιθετικό δυαδικό σχήμα μέσα στην καρδιά της ελληνικής κοινωνίας, την μικροαστική τάξη, και διανθίζει το έργο της με πλείστα όσα νοσηρά και ευτράπελα παραδείγματα και καταστάσεις που περιγράφουν άριστα το κοινωνικό τέλμα, το πνιγηρό κλίμα, τον οικογενειακό κλοιό, την παγίδα, όπως αποκαλείται στο έργο, από την οποία ο πρωταγωνιστής θέλει απεγνωσμένα να δραπετεύσει, χωρίς βέβαια να τα καταφέρνει. Φαινόμενα πολιτικού διχασμού και μισαλλοδοξίας, μικροαστικές αντιλήψεις περί γάμου, ακραία ποδοσφαιρικά πάθη, επιχειρηματικά σχέδια επιβίωσης, αναπαράγουν σε σκηνές που διακλαδίζονται από το κεντρικό θέμα του έργου, τους λόγους και τις αιτίες που οδηγούν τον Παύλο στο απονενοημένο διάβημά του, στην ηχηρή αποχαιρετιστήρια εκπυρσοκρότηση του τέλους του έργου. Η αριστουργηματική ανάπτυξη και των οκτώ χαρακτήρων μέσα στο έργο και η λεπτομέρεια, η περίτεχνη δαντέλα με την οποία έχει περιπλέξει την ζώσα ύλη των προσώπων στις μεταξύ τους σχέσεις, πολύ πέρα από τα στερεότυπα και τα κλισέ, δείχνουν πόσο οργανικά δέθηκε η συγγραφέας με το έργο της για να φτάσει σε αυτό το κορυφαίο, μέσα στην ελληνική δραματουργία, αποτέλεσμα.

 

 

Σαράντα χρόνια από το πρώτο ανέβασμα από το Θέατρο Τέχνης, τι έχει αλλάξει στην ελληνική κοινωνία;

Θα έλεγα τίποτα. Καταβάλλονται προσπάθειες οι οποίες εξωραΐζουν απλώς την επιφάνεια. Βαθύτερα, ο κοινωνικός ιστός παραμένει δέσμιος των ίδιων εμμονών, των ίδιων νοοτροπιών και των ίδιων προκαταλήψεων. Μια αναποδιά είναι αρκετή, όπως απέδειξε η πυρκαγιά στο Μάτι ή το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, για να αποκαλύψει την σαθρότητα κατακορύφως και οριζοντίως στη διάρθρωση και λειτουργία του κοινωνικού κράτους…

 

Πώς συνεργαστήκατε με τους ηθοποιούς της παράστασης;

Οι ηθοποιοί της παράστασης είναι όλοι απόφοιτοι ή συνεργαζόμενοι με το τριετές «Εργαστήριο Θεατρικής Παιδείας και Υποκριτικής Τέχνης» που λειτουργώ από το 2000 στα Χανιά, στις εγκαταστάσεις του Θεάτρου Κυδωνία. Είναι ηθοποιοί που, κατά τα χρόνια της μαθητείας τους στη σχολή μου, επέδειξαν έφεση και σοβαρότητα στα ζητήματα του θεάτρου και γι’ αυτό το λόγο επέλεξα να τους χρησιμοποιήσω στο ανέβασμα του έργου της Λούλας Αναγνωστάκη. Πρακτική που ακολουθώ φυσικά σε όλες τις παραστάσεις μου μέχρι σήμερα. Το γεγονός ότι έχει προηγηθεί μια τριετής σπουδή στο πλαίσιο ενός εργαστηρίου θεάτρου, μου εξασφαλίζει την ομοιογένεια της ομάδας στα ζητήματα της σκηνικής έκφρασης και την απαραίτητη καλλιτεχνική αλληλεγγύη και εμπιστοσύνη σε ανθρώπινο επίπεδο. Την ζεστασιά της ομάδας.

 

 

Ποια είναι η ανταπόκριση του κοινού πάνω σε αυτό το έργο;

Συγκινητικά θερμή θα έλεγα. Είναι και το έργο βέβαια που ανεβάζει τις συγκινησιακές θερμοκρασίες στο έπακρο αλλά, επιτρέψτε μου να το πω, συντελεί και η παράσταση με μια ευτυχή διανομή που αποτυπώνει ανάγλυφα τις καταστάσεις και τα πρόσωπα. Το χειροκρότημα στο τέλος είναι εξαιρετικά θερμό και ο κόσμος βγαίνει από την αίθουσα εμφανώς συγκινημένος, δακρυσμένος θα έλεγα. Το ίδιο και οι δηλώσεις που κάνει στο τέλος της παράστασης, που φανερώνουν τη βαθύτερη εμπλοκή του στην υπόθεση.

 

Θα θέλατε να μας μιλήσετε για το θέατρο Κυδωνία και τις δράσεις του εντός και εκτός Χανίων;

Το θέατρό μας διανύει ήδη το 23ο έτος της ζωής του, παρουσιάζοντας παραστάσεις ως επί το πλείστον έργων που ανεβαίνουν για πρώτη φορά σε ελληνική σκηνή, με μεταφράσεις που γίνονται κατόπιν παραγγελίας δικιάς μας και με ηθοποιούς που παράγει το ίδιο το θέατρο μέσω της δραματικής σχολής του. Μια συνεχής δραστηριότητα πολλών χρόνων, που επεκτείνεται και στους καλοκαιρινούς μήνες με παραστάσεις και εκδηλώσεις στον Αίθριο Χώρο του θεάτρου, που περιλαμβάνουν όλα τα είδη της Τέχνης, φιλοσοφικές συζητήσεις, συναυλίες, παρουσιάσεις βιβλίων, συγγραφέων, θεμάτων της λογοτεχνίας και πολλών άλλων. Όλη αυτή η δραστηριότητα εκάμθη ελαφρώς λόγω των περιορισμών της πανδημίας που ζήσαμε, ιδιαίτερα εκείνη της παρουσίασης των παραστάσεών μας στην Αθήνα, αλλά τώρα έχει αρχίσει ξανά να αναπτερώνεται και να επανέρχεται.

 

 

Θέλετε να μας πείτε και για το έργο σας «Επαρχία»;

Η «Επαρχία» έκανε 19 παραστάσεις στο ιστορικό θέατρο της οδού Κυκλάδων Λευτέρης Βογιατζής σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα και παρόλο που παίχτηκε τελικά ένα πολύ σύντομο διάστημα, εντούτοις σημείωσε μια αξιοθαύμαστη επιτυχία, καθώς το έργο έχαιρε της εκτίμησης μιας μεγάλης πλειοψηφίας των επώνυμων και ανώνυμων θεατών του. Το γεγονός ότι η παράσταση δεν επαναλήφτηκε την επόμενη σεζόν, όπως σαφώς είχε δεσμευτεί η παραγωγή πως θα κάνει, αυτό αφορά σε μια αδικία που δεν συνάδει με τα καθιερωμένα πρότυπα στο ελληνικό θέατρο, που συνηθίζει να ανταμείβει τα καλά θεατρικά έργα και εγώ προσωπικά δυσκολεύομαι ή δεν θέλω να την ερμηνεύσω…

 

Για τον Λευτέρη Βογιατζή;

Μας λείπει. Μας λείπει η δίκαιη αυστηρότητά του. Η αυστηρότητα που προασπιζόταν αρχές, κανόνες, ήθη αμιγώς και ουσιαστικώς θεατρικά. Η πυξίδα που έδειχνε πάντα, παντού και με όλους τους καιρούς, τον βόρειο πόλο… Πολύ πολύ κρίμα!

 

Γράφετε τώρα κάτι;

Βεβαίως, ο εθισμός στη θεατρική γραφή δεν με εγκαταλείπει έτσι εύκολα. Οι λέξεις, οι διάλογοι, οι καταστάσεις με απασχολούν ακόμα και στον ύπνο μου. Θα έλεγα πως είναι ο τρόπος μου να σχολιάζω τα φαιδρά και τα παράλογα. Να ζωγραφίζω με λέξεις πάνω στο άδειο χαρτί. Πολύ σύντομα θα αρχίσω να αναζητώ τον σκηνοθέτη που θα ανεβάσει το επόμενο έργο μου…

 

 

Πληροφορίες για την παράσταση «Η Κασέτα»

Κείμενο: Λούλα Αναγνωστάκη

Σκηνοθεσία και αισθητική της παράστασης: Μιχάλης Βιρβιδάκης

Συνθέσεις ήχων: Δημήτρης Ιατρόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη: Αιμίλιος Καλογερής
Φώτα και ήχοι παράστασης: Ευγενία Αναστασοπούλου

Παίζουν
Μπάρμπα-Τάσος: Νίκος Χαριτάκης
Μαρίτσα: Λένα Τάκη
Παύλος: Πάρης Χαμουρίκος
Γιωργάκης: Μιχάλης Ναξάκης
Βαγγελιώ: Χρυσούλα Ψυλλάκη
Κατερίνα: Ρίτα Μαρτσάκη
Σπύρος: Φώτης Κοτρώτσος
Καίτη: Στελλίνα Ιωαννίδου

 

Πού: Θέατρο Κυδωνία, Υψηλαντών 12, Χανιά, τηλ. 2821092395

Πότε: από 17 Μαρτίου έως 9 Απριλίου 2023

Παράταση παραστάσεων
Παρασκευή 21 Απριλίου, στις 21.00
Σάββατο 22 Απριλίου, στις 20.00
Κυριακή 23 Απριλίου, στις 19.30, απογευματινή
Τετάρτη 26 Απριλίου, στις 20.00
Παρασκευή 28 Απριλίου, στις 21.00
Σάββατο 29 Απριλίου, στις 20.00
Κυριακή 30 Απριλίου, στις 19.30, απογευματινή
Τετάρτη 3 Μαΐου, στις 20.00
Παρασκευή 5 Μαΐου, στις 21.00
Σάββατο 6 Μαΐου, στις 20.00
Κυριακή 7 Μαΐου, στις 19.30, απογευματινή

Διάρκεια παράστασης: 2.30΄, η παράσταση παίζεται με ένα 10λεπτο διάλειμμα μεταξύ 8ης και 9ης σκηνής.

On-line προπώληση εισιτηρίων:
https://www.ticketservices.gr/event/kaseta-theatro-kydonia/

Τιμή εισιτηρίου: 16 ευρώ και 12 ευρώ (φοιτητικό)