«Γκιακ»: 4+1 ερωτήσεις για τον Γιώργο Σύρμα και τον Δημοσθένη Ξυλαρδιστό

Σταμάτης Μπαντούνας «Πρόκειται για ένα έργο, που σε κάνει να γνωρίσεις λίγο καλύτερα την ανθρώπινη φύση και να κατανοήσεις τις ανθρώπινες αδυναμίες»
17 Ιανουαρίου 2023
Ο Σωτήρης Τσαφούλιας σκηνοθετεί τον «Επισκέπτη» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
17 Ιανουαρίου 2023

Ο Γιώργος Σύρμας και ο Δημοσθένης Ξυλαρδιστός ερμηνεύουν στην παράσταση «Γκιακ» που παρουσιάζεται στο θέατρο 104.

Sharing is caring!

 

Συνέντευξη στη Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Το βραβευμένο «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, παρουσιάζεται στο Θέατρο 104 από τις 3 Φεβρουαρίου. Οι ηθοποιοί Γιώργος Σύρμας και Δημοσθένης Ξυλαρδιστός μιλούν στο theatermag για το έργο, τους ρόλους που ερμηνεύουν ως βετεράνοι της Μικρασιατικής Εκστρατείας, καθώς και για τη συνεργασία τους με τον σκηνοθέτη Κωσταντίνο Ντέλλα.

 

Ποιες είναι οι σκέψεις σας πάνω στο έργο «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου;

Δημοσθένης Ξυλαρδιστός: Το κείμενο του Δημοσθένη Παπαμάρκου διαχειρίζεται με εξαιρετικό τρόπο το παρελθόν, μέσα από τα μάτια ηρώων του τότε, αλλά με μια διαχρονική γραφή. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα αντιπολεμικό μανιφέστο. Εστιάζει σε ιστορικές αναφορές μέσα από την λαϊκή γλώσσα των ηρώων, που διαφέρουν από τα διαστρεβλωμένα αφηγήματα, που είτε λίγο είτε πολύ μας έχουν πυρπολήσει, μας έχουν εμποτίσει τόσα χρόνια για το Μικρασιατικό ζήτημα και της περίφημης «μεγάλης ιδέας». Ουσιαστικά είναι μια καλή ευκαιρία, πέραν του αντιπολεμικού χαρακτήρα που διατρέχει όλο το έργο, να μιλήσουμε για τον «όποιο» πόλεμο, όπως της εκστρατείας που είχε χαρακτηριστικά επέκτασης. Τον «όποιο» στρατιώτη, που τον φορτώνουν με το εθνικό και θρησκευτικό χρέος να υπηρετήσει έναν πόλεμο που δεν είναι δικός του. Η αστική τάξη για να καρπωθεί εδάφη, συμμαχίες και να αβγατίσουν το κεφάλαιο της, ντοπάρει την κοινωνία με τιμές, χρέη και αξίες. Έτσι για την κοινωνία, γίνεται αποδεκτό να στέλνει τα παιδιά της στον πόλεμο. Μιλάμε για τους ανθρώπους που τους στέλνουν στην πρώτη γραμμή, τους βαφτίζουν ήρωες και τους χρησιμοποιούν ως αναλώσιμους. Με πρόσχημα την «πατρίδα» και τον «κοινό εχθρό».

Γιώργος Σύρμας: Αυτή η αριστουργηματική συλλογή διηγημάτων, είναι ένα υπόδειγμα λογοτεχνικής γραφής, με πυρήνα τη διαχείριση του εθνικού συλλογικού τραύματος που μας έχει κληρονομήσει η μικρασιατική καταστροφή. Πρόκειται για μια παρακαταθήκη για τις γενιές που έρχονται, και που καλούνται άθελά τους να συνδιαλλαγούν με τα βάρη και τα βαρίδια της Iστορίας αυτού του τόπου. Στο δικό μου κεφάλι, το έργο μοιάζει με μια σωτήρια πρόταση ενδοσκόπησης.

 

Ο ηθοποιός Γιώργος Σύρμας ερμηνεύει στην παράσταση «Γκιακ» που σκηνοθετεί ο Κωσταντίνος Ντέλλας. (Φωτογραφίες: Παναγιώτης Λαμπής).

 

Με ποιες έννοιες θα φέρει αντιμέτωπους τους θεατές αυτό το κείμενο;

Γιώργος Σύρμας: Στις πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις του έργου, ο Παπαμάρκος πετυχαίνει να μιλήσει με μια γλώσσα τόσο ελκυστική και οικεία, που θαρρείς πως ακούς συγγενή σου ή κάποιον από το χωριό που περνούσες τα καλοκαίρια σου παιδί. Εδώ ακριβώς έγκειται και το σπουδαίο αυτού του έργου. Είναι ακριβώς αυτή η γλώσσα που έχει τη δύναμη και μεταφέρει όλον τον συναισθηματικό πλούτο που γεννούν έννοιες όπως η απώλεια, το καθήκον, η κοινωνική υποκρισία, η εκδίκηση, το ψυχολογικό τραύμα.

 

Ο ηθοποιός Δημοσθένης Ξυλαρδιστός ερμηνεύει στην παράσταση «Γκιακ» που σκηνοθετεί ο Κωσταντίνος Ντέλλας. (Φωτογραφίες: Παναγιώτης Λαμπής).

 

Τι συμβαίνει, στο under construction «καταφύγιο», ανάμεσα στους τέσσερις ήρωες του «Γκιακ», βετεράνους της Μικρασιατικής Εκστρατείας;

Δημοσθένης Ξυλαρδιστός: Η αρχική ιδέα, το αρχικό μέλημα της σκηνοθεσίας, ήταν να μην εστιάσει στο χρονικό, ούτε στο χωρικό πλαίσιο των ηρώων. Παρότι κρατάμε αναφορές του ίδιου του κειμένου, που μιλάνε για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, καθώς και για τους γύρω πολέμους της περιόδου, βαλκανικούς-πρώτο παγκόσμιο. Οι αναφορές στην περίοδο αυτή, δικαιολογούν κυρίως το γλωσσικό ιδίωμα που εμφανίζεται σε κάποια σημεία του κειμένου. Αυτοί οι «ήρωες» επιστρέψανε με όλα τα προβλήματα του πολέμου, σωματικά και ψυχικά, τα κουβαλάνε, τα κρύβουν και ψάχνουν έναν τρόπο να συμβιώσουν σε έναν κοινό χώρο.
Ψάχνουν έναν τρόπο μαζί με άλλους βετεράνους να βρουν την «κανονικότητα». Αλλά έχει μετακινηθεί τόσο πολύ η έννοια της κανονικότητας, που μοιάζει αδύνατη η επιστροφή. Ο πόλεμος, τα διατάγματα, οι ανώτεροι, οι βιασμοί, ο θάνατος που αντικρίσανε, τα παράσημα, ο σκοτωμός και το αίμα στα χέρια τους, οι ζωντανοί που δεν τους δεχτήκανε, είναι πάντα εκεί. Για τον καθένα διαφορετικά. Αναλώνονται σε συζητήσεις ανώδυνες, σε ασχολίες καθημερινές, αλλά σα να βρίσκονται ακόμα στο μέτωπο. Μοιράζονται, λοιπόν, τον ίδιο χώρο, στον ίδιο χρόνο αλλά θα μπορούσε να μιλάμε διαχρονικά για τον όποιον χώρο στον όποιο χρόνο. Σε ένα κοινό τοπίο, δυστοπικό.

Γιώργος Σύρμας: Είναι εξαιρετική η συνθήκη που προτείνει ο Παπαμάρκος στο «Γκιακ»: άντρες στρατιώτες, βετεράνοι, επιζώντες της καταστροφής, βρίσκουν το θάρρος να μιλήσουν για τα ανείπωτα. Καθένας κουβαλάει διαφορετικό φορτίο, αλλά τους ενώνει η εμπειρία του μετώπου. Στην παράσταση, ο προσωπικός χώρος του κάθε ήρωα, το καταφύγιο του, μετουσιώνεται σε κοινό τόπο. Ένα ιδιαίτερο κοινόβιο υπό κατασκευή, στο οποίο φαίνεται να κατοικεί καθένας ήρωας μόνος του και ταυτόχρονα να συγκατοικεί και με τους υπόλοιπους. Ο χώρος παλεύει να καλύψει τις ανάγκες των ανθρώπων για απομόνωση, περισυλλογή και λήθη. Τους βλέπουμε να χαλαρώνουν εκεί, να διασκεδάζουν, να γυμνάζονται προκειμένου να διαχειριστούν την πραγματικότητα. Την ίδια στιγμή όμως η ζωή συνεχίζεται, τα τραύματα είναι παρόντα και ο καθένας τους βρίσκει στήριγμα μέσα σ’ αυτόν τον κοινό τόπο, βρίσκει κάποιον να ακουμπήσει. Θεωρώ πως η ψηλάφηση αυτής της ευάλωτης πλευράς του αρσενικού προτύπου που αναμετράται με όρους όπως ο «ήρωας», ο «γενναίος», ο «καθώς πρέπει άντρας», είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση της παράστασης.

 

Ο ηθοποιός Δημοσθένης Ξυλαρδιστός. (Φωτογραφία: Νίκος Βαρδακαστάνης).

 

Θα θέλετε να μας μιλήσετε για το ρόλο που ερμηνεύετε;

Γιώργος Σύρμας: Είναι και αυτός, όπως και οι υπόλοιποι, Έλληνας στρατιώτης αρβανίτικης καταγωγής που επέστρεψε από τη Μικρά Ασία. Κουβαλούσε ήδη το τραύμα της απώλειας ενός αγαπημένου του προσώπου πριν βρεθεί στο μέτωπο, και οι συγκυρίες κατά τη διάρκεια της εκστρατείας έξυσαν την πληγή μέχρι το μεδούλι. Ο Δημοσθένης Παπαμάρκος ονόμασε το συγκεκριμένο διήγημα «Ντο τ’ α πρες κοτσσίδετε» από τον τίτλο ενός γνωστού στους αρβανίτες παραδοσιακού τραγουδιού. Με κάποιο τρόπο, είναι συγκινητικό που εγώ, ως αρβανίτης απ’ το Μενίδι Αττικής, έχω τραγουδήσει και χορέψει τον συγκεκριμένο σκοπό αμέτρητες φορές. Όπως επίσης και το ότι στην παράσταση θα μιλήσω κάποιες φράσεις στα αρβανίτικα. Ενώ δεν γνωρίζω καθόλου τη διάλεκτο, είναι κάπως σαν να συνδέομαι μέσω της παράστασης με τις ρίζες, με το παρελθόν.

 

Ο ηθοποιός Γιώργος Σύρμας.

 

Πώς δουλέψατε με τον σκηνοθέτη Κωσταντίνο Ντέλλα;

Δημοσθένης Ξυλαρδιστός: Με τον Κωνσταντίνο παρόλο που γνωριζόμαστε καιρό, συνεργαστήκαμε πρώτη φορά το 2019, στη Αντιγόνη του Σοφοκλή. Έκανα τότε μια αντικατάσταση και δουλέψαμε μόνο ένα μήνα. Με είχε εντυπωσιάσει η μουσική – ρυθμολογική προσέγγιση που έκανε στο κείμενο. Κυρίως η απλότητα του τρόπου με είχε εντυπωσιάσει. Όταν μου είπε λοιπόν, πως θέλει να κάνει το «ΓΚΙΑΚ», και θα ήθελε να συμμετέχω, ενθουσιάστηκα. Αυτό που είπαμε εξ’ αρχής είναι πως έχουμε στα χέρια μας ένα εξαιρετικό κείμενο. Επόμενο όμως βήμα ήταν το πως θα γίνει παραστάσιμο. Η διηγηματική γραφή, ειδικά σε μορφή μονολόγων έχουν απίστευτη δυσκολία. Ο Κωνσταντίνος έφτιαξε ένα περιβάλλον συνύπαρξης αυτών των διαφορετικών διηγημάτων – άρα και χαρακτήρων. Η προσέγγιση του είναι και πάλι μουσική – ρυθμολογική. Συγχρόνως, αναγνωρίζαμε και αναλύαμε τα ψυχογραφήματα αυτών των ηρώων. Τα ασήμαντα θέματα τους πως γινόντουσαν σημαντικά, πως κρύβουν τις πληγές τους και πως τις εκθέτουν στιγμιαία χωρίς να μπορούν να το ελέγξουν. Με αυτά τα ρεαλιστικά κείμενα σε ανθρώπινα στόματα, σε σώματα πολεμικές μηχανές που κουβαλάνε όλα τα δεινά του πολέμου. Κάτι ξένο και οικείο συγχρόνως. Μια δυστοπία σκληρή. Αυτό πρότεινε ο Κωνσταντίνος, βάλαμε κι εμείς το λιθαράκι μας και πάμε τώρα να μοιραστούμε αυτές τις ιστορίες.

Γιώργος Σύρμας: Είναι η πρώτη φορά που συνεργαζόμαστε. Σε ένα κείμενο όπως το «Γκιακ» που – αν και γραμμένο προς ανάγνωση – η προφορικότητα είναι τόσο ανάγλυφη, η ισορροπία που προτείνει ο Κωνσταντίνος μεταξύ φόρμας και ρεαλιστικής απόδοσης στον λόγο και την κίνηση, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον κατά τη διάρκεια των προβών. Περισσότερο απ’ όλα, όμως, είναι εντυπωσιακή η καθαρότητα με την οποία αντιλαμβάνεται το τι ακριβώς θέλει να επικοινωνήσει μέσω της παράστασης. Αυτό το θεωρώ σπουδαίο εφόδιο όχι μόνο για τον ίδιο αλλά και για τον ηθοποιό που συνεργάζεται μαζί του. Μια τέτοια αφετηρία από τον σκηνοθέτη, σε τοποθετεί ως ηθοποιό πάνω σε μια ράγα όπου πατάς σταθερά και δεν αποκλίνεις από την πορεία, από τον στόχο της δουλειάς. Απελευθερωτική διαδικασία. Είμαι πολύ χαρούμενος για αυτή μας τη συνάντηση.

 

Πληροφορίες για την παράσταση «Γκιακ»

Συγγραφέας: Δημοσθένης Παπαμάρκος
Διασκευή – Σκηνοθεσία: Κωσταντίνος Ντέλλας
Ηχητικό Περιβάλλον-Μουσική: Αλέξανδρος Κτιστάκης
Σκηνογράφος: Μάρθα Φωκά
Ενδυματολόγος: Κωνσταντίνα Μαρδίκη
Σχεδιασμός Φωτισμών – Φωτογραφίες/Video: Παναγιώτης Λαμπής
Επιμέλεια κίνησης: Μαρίζα Τσίγκα
Διδασκαλία νοηματικής γλώσσας: Ανδρονίκη Ξανθοπούλου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαντώ Κατσούγκρη
Γραφιστική Επιμέλεια: Another Point of View
Επικοινωνία: Μαρίνα Σακελλαρίου
Διεύθυνση Παραγωγής: Ομικρον3
Παραγωγή: D’art The Art Society

Παίζουν: Αντώνης Χρήστου, Γιώργος Σύρμας, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός, Ευθύμης Χαλκίδης

 

 

Πού: Θέατρο 104, Ευμολπιδών 41, Αθήνα, τηλ. 210 3455020

Πότε: από 3 Φεβρουαρίου 2023 και κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή στις 21.00. Έως 9 Απριλίου 2023.

Διάρκεια παράστασης: 90 λεπτά

Εισιτήρια: από 12 ευρώ

Ηλεκτρονική προπώληση εισιτηρίων: https://www.viva.gr/tickets/theater/gkiak/

Για να παρακολουθείτε τις ενημερώσεις σχετικά με την παράσταση ακολουθήστε τη στα Social Media:

FB Event
IG: @gkiak_ & d.art_society
FB: D HYPERLINK “https://www.facebook.com/D.Art.The.Art.Society”’ HYPERLINK “https://www.facebook.com/D.Art.The.Art.Society”Art – The Art Society