Έλλη Παπακωνσταντίνου: «Στη Δύση σκεφτόμαστε τόσο εξορθολογισμένα και δυικά και για αυτό έχουμε απόλυτη ανάγκη τους μύθους και την αμφισημία τους»

Πηνελόπη Φλουρή: «Η “Πανούκλα” είναι ένα πολιτικό, φιλοσοφικό κείμενο γεμάτο συμβολισμούς»
13 Μαΐου 2022
Η Ελεονώρα Σιαράβα με την παράσταση «Blue Beyond» στο Θέατρο Θησείον
16 Μαΐου 2022

Η Έλλη Παπακωνσταντίνου σκηνοθετεί την παράσταση «Ίχνη της Αντιγόνης» η οποία ανεβαίνει στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Sharing is caring!

 

Συνέντευξη στη Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Μετά την παρουσίασή της σε σημαντικούς σταθμούς της Ευρώπης, η παράσταση «Ίχνη της Αντιγόνης» παρουσιάζεται στην Ελλάδα. Η σκηνοθέτις Έλλη Παπακωνσταντίνου μιλάει στο theatermag για την πορεία της παράστασης, τη συνεργασία της με τη Χριστίνα Ουζουνίδου, τις μουσικούς και τις ηθοποιούς που θα δούμε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου από τις 19 Μαΐου.

«Η “Αντιγόνη” είναι μια εκκεντρική περφόρμανς που ενσωματώνει έρευνα σε νέα μέσα τη στιγμή που αντλεί από το μύθο» εξηγεί η σκηνοθέτις Έλλη Παπακωνσταντίνου. «Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα, το γεγονός ότι ο μύθος δεν υπάγεται σε μια εξορθολογισμένη πραγματικότητα. Στη Δύση σκεφτόμαστε τόσο εξορθολογισμένα και δυικά και για αυτό έχουμε απόλυτη ανάγκη τους μύθους και την αμφισημία τους. Ως Ελληνίδα, νιώθω ευλογημένη που έχω μεγαλώσει σε μια χώρα όπου ζούμε, σχεδόν, με το ένα πόδι σε μια μυθική πραγματικότητα και με το άλλο σε έναν ρεαλισμό.
Οι μύθοι με ενδιαφέρουν, γιατί αποτελούν ένα υλικό, το οποίο μπορώ να μεταγράψω. Αφήνουν ένα ίχνος χρόνου, δηλαδή μια ιστορία όπως η “Αντιγόνη” του Σοφοκλή που έρχεται από τα βάθη του χρόνου δημιουργεί ένα άλλο πεδίο χρονικότητας στο σημερινό θεατή. Έναν άλλο ορίζοντα, πιθανόν και για να σκεφτεί τι έχει αλλάξει ή ποιά είναι η ρίζα των πραγμάτων. Ας πούμε ότι στο μέχρι τώρα έργο μου όλα αυτά η σημερινή πραγματικότητα, η θέση της γυναίκας σήμερα, η έμφυλη βία και η πραγματικότητα της κλασικής αρχαιότητας, βρίσκονται σε μια ανοιχτή διάδραση».

 

 

 

Η παρουσίαση της παράστασης στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

«Η παράσταση “Ίχνη της Αντιγόνης” παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2020 και από τότε έχει πάρει διάφορες μορφές. Ξεκίνησε ως μια παράσταση η οποία θα ανέβαινε στην Αθήνα πριν από το πρώτο lockdown» συνεχίζει η Έλλη Παπακωνσταντίνου. «Τότε, αναγκαστήκαμε να σταματήσουμε τις πρόβες μας και να κάνουμε πρόβες μέσω zoom. Σταδιακά, είδα ότι με ενδιέφερε αυτή η πλατφόρμα, έψαχνα να βρω μια άλλη γλώσσα. Οπότε, αυτή η παράσταση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ως ψηφιακή, μέσα στο lockdown, οι performers ήταν σε διάφορα μέρη της Ευρώπης και διαδρούσαν από τα σπίτια τους. Επίσης, είχαμε θεατές από όλα τα μέρη του κόσμου. Την παρακολούθησαν θεατές όπως η Αμερικανίδα φιλόσοφος Τζούντιθ Μπάτλερ και ο Ρίτσαρντ Τσέχνερ ο οποίος είναι μια εμβληματική φυσιογνωμία της Αμερικής και συνιδρυτής του Γούστερ Γκρουπ και ο “ονοματοδότης” του όρου “performance”. Δημιουργήθηκε ένα δίχτυ αλληλεγγύης.

Σε μια επόμενη φάση μου έγινε ανάθεση από το Φεστιβάλ Romaeuropa στην Ιταλία, να δημιουργήσω ένα νέο έργο βασισμένο στο αρχικό το οποίο και έκανε πρεμιέρα στη Ρώμη για θεατρικό κοινό. Παίξαμε, επίσης, στο Centre Pompidou στη Γαλλία, στο O. Festival στην Ολλανδία και στο Εθνικό Θέατρο της Γένοβα. Η παράσταση που θα παρουσιάσουμε από τις 19 έως τις 29 Μάϊου στο θέατρο του Νέου Κόσμου ενσωματώνει κάποια στοιχεία από την πρώτη ψηφιακή εκδοχή. Δηλαδή, δύο από τις ηθοποιούς θα συνδεθούν διαδυκτακά και οι υπόλοιπες θα βρίσκονται στη σκηνή του θεάτρου. Έχει έντονα visuals, καθώς στηρίζεται στο στοιχείο της ζωντανής μουσικής και των visual art. Όλα δημιουργούνται ζωντανά από τους performers στη σκηνή ενώ σημαντική είναι η συμβολή της εικαστικού Μαίρης Ζυγούρη.

Χαίρομαι πολύ που θα μοιραστώ με το ελληνικό κοινό τα “Ίχνη της Αντιγόνης”, γιατί την παράσταση την ξεκίνησα στην Ελλάδα, και ήρθαν έτσι ανάποδα τα πράγματα λόγω του lockdown, που παίχτηκε πρώτα στο εξωτερικό. Τώρα έρχεται εδώ μετά από δύο περίπου χρόνια. Ξεκινήσαμε πριν το ελληνικό #metoo. Τα πράγματα τότε ήταν διαφορετικά. Χαρακτηριστικά, όταν συζητούσαμε για την προώθησή του έργου μας συνιστούσαν να μην την αποκαλώ “φεμινιστική”, καθώς η λέξη “φεμινισμός” -πριν από ενάμιση χρόνο, σκεφτείτε!- ήταν ένα τρομερό ταμπού στη χώρα μας. Καμιά μας δεν μπορούσε να μιλήσει για αυτά τα θέματα χωρίς να θεωρηθεί “γραφική”. Και ο λόγος που θέλω να παρουσιάσω αυτή τη δουλειά, είναι ακριβώς γιατί στην χώρα μας έχουμε ακόμα πολύ δρόμο σε σχέση με την έμφυλη βία, τις διακρίσεις».

 

 

Το κείμενο και η συνεργασία με τη Χριστίνα Ουζουνίδου

«Γνωρίζω προσωπικά τη Χριστίνα Ουζουνίδου, τη συγγραφέα του έργου, εδώ και τέσσερα χρόνια» λέει η Έλλη Παπακωνσταντίνου. «Το έργο “Ίχνη της Αντιγόνης”, το είχε γράψει πριν συναντηθούμε, μου το είχε στείλει να το διαβάσω και πραγματικά όταν το διάβασα, ενθουσιάστηκα. Μου το διάβασε και το μετάφρασε πρόχειρα η ίδια, γιατί δεν έχει μεταφραστεί σε άλλη γλώσσα. Είχαμε την τύχη μιας εξαιρετικής μετάφρασης κατευθείαν από τα Σουηδικά από την Μαργαρίτα Μέλμπεργκ. Πρόκειται για ένα κείμενο πολυφωνικό, στο οποίο δεν αναγνωρίζεις συγκεκριμένους ρόλους. Είναι ένα κείμενο -ποταμός, με πολλές γυναικείες φωνές που σα να είναι ενσωματωμένες σε ένα πρόσωπο, την Αντιγόνη. Γύρω από μια σημερινή Αντιγόνη δομείται όλο το έργο.

Αυτό που αποκαλύπτει η Ουζουνίδου, είναι η κατασκευή της έμφυλης ταυτότητα. Το έργο της, μέσα από το πρόσωπο της Αντιγόνης μιλάει για όλες τις γυναίκες και για ΟΛΑ. Προσεγγίζει την Αντιγόνη στην ηλικία των δεκατριών ετών, όταν μπαίνει ένα κορίτσι στην εφηβεία και πώς διαμορφώνει την ταυτότητα της από μέσα προς τα έξω. Είναι σαν να είσαι μέσα στο μυαλό μιας γυναίκας που φέρει πάρα πολλές φωνές που κάποιες έχουν υιοθετήσει πατριαρχικές αντιλήψεις ή φόβους για το τι μπορεί να κάνει μια γυναίκα ή όχι.

Διαβάζοντας το έργο, συγκινήθηκα πολύ, γιατί αναδύθηκαν δικές μου αναμνήσεις από το πως και εγώ η ίδια αντιμετώπιζα τον κόσμο στην εφηβεία μου ή τις σκέψεις και τους φόβους που είχα σε αυτή την ηλικία και που έχω ακόμα. Τις μητρικές εντολές ή τις πατρικές εντολές, σε σχέση με το πως θα πρέπει να είμαι. Το έργο αμφισβητεί το βιολογικό φύλο και η άποψη της Χριστίνας Ουζουνίδου είναι πως το φύλο είναι μια κατασκευή και παρατηρεί το πώς δημιουργείται. Όσοι οι άνθρωποι τόσα και τα φύλα τους, μας λέει. Ξεκινάει από την πολύ εύθραυστη εφηβεία, τότε που τα πράγματα είναι αμφίσημα και ρευστά.

Ο φόβος είναι πολύ έντονος, η ντροπή, η αιδώς, το σώμα, το γεγονός ότι δεν το ξέρεις, πώς πρέπει να σταθείς, πώς πρέπει να καλύψεις σημεία, πώς ακόμα διαφοροποιείται ο αδελφός από την Αντιγόνη. Είναι μια πολύ εσωτερική διαδρομή που μέσα από αυτή, πιστεύω αναγνωρίζει η κάθε γυναίκα τον εαυτό της, τα ΜΗ και ΟΧΙ, τις υποδείξεις, τη βία και τα τραύματα».

 

 

Μια βαθύτερη εμπειρία αυτογνωσίας

«Το έργο λέγεται “Ίχνη Αντιγόνης”. Τα ίχνη αυτής της ηλικίας, όταν είμασταν σε μια κατάσταση αμφισημίας αυτά τα ίχνη είναι ακόμα ενεργά. Αυτό είναι το ενδιαφέρον του έργου, καθώς δεν ανακοινώνει από μια απόσταση για παράδειγμα “δείτε τι συμβαίνει σε ένα κορίτσι εκείνη την εποχή”. Όχι, αναγνωρίζεις φωνές μέσα σου, καθώς παρατηρείς, καθώς ταυτίζεσαι. Ο κόσμος δεν έχει αλλάξει, η πατριαρχία, ο Νόμος είναι ένα μέτωπο συμπαγές και το μέσα μας βρίσκεται σε μια διαρκή αναμόχλευση, αναδύονται φωνές που έρχονται από την εποχή που είμασταν πέντε χρονών. Οπότε όλα αυτά βρίσκονται σε μια διαρκή ζύμωση.

Για όλες εμάς που δουλέψαμε σε αυτό το έργο ήταν μια βαθύτερη εμπειρία αυτογνωσίας, και η κάθε καλλιτέχνις έφερε όλον της τον εαυτό, δημιούργησε τις εικόνες που γεννήθηκαν και ίσως ψηλάφησε η καθεμία το δικό της τραύμα, τη δική της γενεαλογία. Είναι πολύ σημαντική η παρουσία της Nalyssa Green και της Κατερίνας Παπαχρήστου που υπογράφουν τη μουσική της παράστασης, αλλά παίζουν και ζωντανά. Επίσης, των ηθοποιών Βάλια Παπαχρήστου, Σεραφίτα Γρηγοριάδου, Σοφία Μανώλη, Χαρίκλεια Πετράκη και της Gemma Hansson Carbone. Ήταν μια εξαιρετική συνεργασία, γιατί συναντηθήκαμε όλες οι γυναίκες σε ένα αίτημα: Τι σημαίνει να είσαι γυναίκα.

Καταλάβαμε πολλά, για παράδειγμα πως η γλώσσα μας είναι έμφυλη και έχει εμποτιστεί με διακρίσεις. Δηλαδή, όταν λέμε “ο εαυτός” και αυτό το διατυπώνουμε στο αρσενικό και δεν υπάρχει θηλυκό, είδαμε τα αδιέξοδα που μας φέρνει η γλώσσα και η πραγματικότητα γύρω μας που είναι ζοφερή. Όταν μιλάμε για την έμφυλη βία, το να την αντιμετωπίζουμε με έναν τρόπο μανιφέστου είναι προβληματικό. Η έμφυλη βία βρίσκεται στα μικρά πράγματα. Αυτό ψάχνουμε και εμείς και το έργο αναδεικνύει μέσα από μια ποιητική γλώσσα, εκεί που πραγματικά μπορείς να αναγνωρίσεις και να δεις τις διαστάσεις της έμφυλης κατασκευής.

Η κατάσταση στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες στις οποίες έχω δουλέψει είναι απολύτως ζοφερή. Μπορεί να γίνονται κάποια βήματα, αλλά πρέπει να πω ως γυναίκα σκηνοθέτιδα, ότι οι διακρίσεις στο χώρο μας είναι τρομερές ακόμα και τώρα. Αν δεν είχα κάνει καριέρα στο εξωτερικό, δεν θα υπήρχα στην Ελλάδα. Άνδρες συνάδελφοι με πολύ λιγότερα εφόδια βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας εδώ και χρόνια και αν δεν υπάρξουν ποσοστώσεις σε θεσμούς κρατικούς, οι θηλυκότητες θα παραμείνουν σε αυτή τη χώρα στο περιθώριο».

 

Πληροφορίες για την παράσταση «Ίχνη της Αντιγόνης»

Σύλληψη/Art Direction: Έλλη Παπακωνσταντίνου
Συγγραφέας: Christina Ouzounidis
Μετάφραση στα ελληνικά: Margarita Mellberg
Μετάφραση στα αγγλικά: Gemma Hαnsson Carbone, Ειρήνη Δερμιτζάκη, Έλλη Παπακωνσταντίνου
Μουσική σύνθεση: Nalyssa Green, Κατερίνα Παπαχρήστου
Σκηνογραφία: Μυρτώ Λάμπρου
Κινησιολογία: Βάλια Παπαχρήστου
Technical Director: Χαρίκλεια Πετράκη
Technical assistant: Αφροδίτη Αναστοπούλου
Υπεύθυνη παραγωγής: Κορίνα Κοτσίρη
Επικοινωνία: Άρης Ασπρούλης

Ερμηνεύουν: Nalyssa Green (φωνή/keyboards), Σεραφίτα Γρηγοριάδου, Βάλια Παπαχρήστου, Gemma Hansson Carbone, Κατερίνα Παπαχρήστου (φωνή/keyboards/μπάσο), Σοφία Μανώλη, Χαρίκλεια Πετράκη, Έλλη Παπακωνσταντίνου.

 

Πού: Θέατρο του Νέου Κόσμου, Αντισθένους 7 και Θαρύπου , Αθήνα, τηλ. 210 9212900

Πότε: από 19 Μαΐου 2022

Ημερομηνίες παραστάσεων:
Τετάρτη – Κυριακή: 19 , 20, 21, 22 Μαΐου 2022, στις 21.15
Πέμπτη- Κυριακή: 25, 26, 27, 28, 29 Μαΐου 2022, στις 21.15

Εισιτήρια: από 17 ευρώ

Προπώληση: https://www.viva.gr/tickets/theater/ixni-tis-antigonis