Η Καλλιόπη Παναγιωτίδου και η Γωγώ Παπαϊωάννου αναλύουν την παράσταση «Enron»

Ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος σκηνοθετεί την παράσταση «Η Επανάσταση δεν θα γίνει ποτέ»
24 Μαρτίου 2022
Ρόζυ Μονάκη: «Σε αυτή την εποχή η τέχνη πρέπει να αποτελέσει καταφύγιο αλλά και σημείο φυγής»
25 Μαρτίου 2022

Οι ηθοποιοί της παράστασης «Enron» (πάρτυ σαν να είναι νάιντιζ) που σκηνοθετεί ο Άρης Λάσκος στο θέατρο ΕΛΕΡ. (Φωτογραφίες: Αναστασία Γιαννάκη).

Sharing is caring!

 

Συνέντευξη στη Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα εταιρικά σκάνδαλα όλων των εποχών. Το Σκάνδαλο της Enron, παρουσιάζεται επί σκηνής για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μέσα από το έργο θεατρικό έργο της Αγγλίδας συγγραφέως Lucy Prebble. Οι ηθοποιοί Καλλιόπη Παναγιωτίδου και Γωγώ Παπαϊωάννου μιλούν στο theatermag για την παράσταση «Enron» (πάρτυ σαν να είναι νάιντιζ) την οποία σκηνοθετεί ο Άρης Λάσκος. Οι δύο ηθοποιοί αναλύουν το θέμα του έργου, μιλούν για τους ρόλους τους, για την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008 και εξηγούν τι σημαίνει η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που επιχειρείται αυτή τη στιγμή στη χώρα μας.

 

Ποιο είναι το θέμα του έργου «Enron» της Αγγλίδας συγγραφέως Lucy Prebble;

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Το θέμα του έργου αφορά την κατάρρευση του αμερικανικού ενεργειακού κολοσσού Ένρον. Μπορεί να μη μας προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση πια, διότι η κρίση που ακολούθησε έφερε στο φως πολλά σκάνδαλα και έγινε συνήθεια να ακούμε για πτωχεύσεις, οικονομικά και εταιρικά σκάνδαλά έκτοτε.

Το 2000 όμως, η κρίση δεν είχε επέλθει ακόμη, ή καλύτερα δεν υπήρχε καν ως πιθανότητα, η Αμερική ζούσε τα επινίκιά της μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και βροντοφώναζε τον θρίαμβό της. Η κατάρρευση της Ένρον, λοιπόν, όχι μόνο δεν ήταν αναμενόμενη, αλλά τίναξε όλη αυτή την φρενίτιδα χαράς στον αέρα.

Η πιο καινοτόμος εταιρεία της Αμερικής ήταν μια φούσκα, μια βιτρίνα που από πίσω δεν υπήρχε τίποτα. Η Ένρον εφάρμοσε πρώτη από όλες τις εταιρείες ό,τι σήμερα είναι παράνομο. Έγινε το παράδειγμα για το πρέπει να είναι παράνομο. Και αυτή ήταν η μόνη πραγματική καινοτομία της. Ότι δηλαδή συνδύασε μεθόδους και τις έθεσε σε εφαρμογή, χρησιμοποιώντας τα κενά της νομοθεσίας για να επιτύχει κέρδος. Το ξέφρενο πάρτυ ευφυίας, κέρδους, υπεροχής, επιβολής στην εκλεγμένη εξουσία, τελείωσε με τον πλέον οδυνηρό τρόπο.

Χρειάστηκε η ενεργειακή κρίση του 2001 και το χάος που επέφερε στην Καλιφόρνια για να γεννηθούν οι πρώτες αμφιβολίες για τον αστέρα των επιχειρήσεων. Χρειάστηκαν μόλις τέσσερις μήνες από τις πρώτες αμφιβολίες για να καταρρεύσει η εταιρεία. Χιλιάδες εργαζόμενοι έμειναν άνεργοι κι έχασαν όλα τα συνταξιοδοτικά τους προγράμματα και τις αποταμιεύσεις τους, καθώς πληρώνονταν με μετοχές της Ένρον. Θα έλεγα ότι ήταν η αρχή του κακού.

 

Γωγώ Παπαϊωάννου: Η άνοδος και πτώση του κολοσσού Enron, μιας εταιρείας ενέργειας με έδρα το Houston στο Texas των ΗΠΑ. Μία πτώση που αποτέλεσε τον μεγαλύτερο οικονομικό σκάνδαλο του 20ου αιώνα.

 

Η ηθοποιός Καλλιόπη Παναγιωτίδου. (Φωτογραφίες: Αναστασία Γιαννάκη).

 

Τι σημαίνει ο τίτλος της παράστασης;

Γωγώ Παπαϊωάννου: Ο τίτλος της παράστασης φωτογραφίζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε η φούσκα της Enron: μια δεκαετία ανεκπλήρωτων υποσχέσεων και ψεύτικης ευημερίας.

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Ο τίτλος του έργου είναι το όνομα του ενεργειακού αυτού κολοσσού της Αμερικής και δε σημαίνει τίποτε. Έχει πλάκα όμως το πώς κατέληξε η εταιρεία να λέγεται Enron, γιατί καταδεικνύει το πνεύμα μιας εποχής και συνδέεται και με τον υπότιτλο της παράστασης. Όταν συγχωνευτηκαν δύο πολύ μεγάλες εταιρείες της Αμερικής, η Houston Natural Gas και η Internorth, προέκυψε αυτή η νέα εταιρεία κολοσσός του φυσικού αερίου και πετρελαίου, η οποια έπρεπε να έχει ένα νέο όνομα.

Σπαταλήθηκαν πολλά χρήματα στην ανεύρεση αυτού του ονόματος και προτάθηκε τελικά το Enteron. Όταν μετά από αναζήτηση αντιλήφθηκαν τι σημαίνει στα ελληνικά η λέξη Έντερον, αποφάσισαν πως θα ήταν ένας κακός συσχετισμός με τη δραστηριότητα των αγωγών αερίου και πετρελαίου και έτσι η ονομασία περικόπηκε στο ENRON.

Ο υπότιτλος στη δική μας παράσταση (πάρτυ σαν να είναι νάιντιζ), που αποτελεί και τίτλο σε σκηνές του έργου, περιγράφει ακριβώς την παραπάνω κατάσταση, όπου κάποιος λαμβάνει υπέρογκες αμοιβές για μια δουλειά που δεν κάνει ή που δεν μπορεί να κάνει. Είναι ένα πάρτυ, λοιπόν, εντυπώσεων. Όσο είσαι λαμπερός, νέος, έξυπνος, δυναμικός τόσο περισσότερα χρήματα θα βγάλεις. Είναι πραγματικά η δεκαετία μιας υπερβολικής αισιοδοξίας και μιας αχαλίνωτης ματαιοδοξίας και φιλοδοξίας. Ο κόσμος των επιχειρήσεων τρέχει από πάρτυ σε πάρτυ, βγάζει λεφτά, πετάει λεφτά, μπαίνει στα κοινοβούλια, επηρεάζει την πολιτική, είναι κι αυτοί stars. Αλλά κάποια στιγμή έρχεται η ώρα που ξυπνάς από το πάρτυ και τότε…

 

Η ηθοποιός Γωγώ Παπαϊωάννου. (Φωτογραφίες: Αναστασία Γιαννάκη).

 

Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για το ρόλο που ερμηνεύετε;

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Δεν έχω ένα ρόλο σε αυτή την παράσταση. Οι ρόλοι μου είναι πολλοί και αποτελούν σταθμούς της ιστορίας, εμπόδια ή και διευκολύνσεις που εμποδίζουν ή προωθούν την ιστορία. Μπορεί να καλούμαι να εμφανιστώ ως δικηγόρος, χρηματίστρια, οικονομική αναλύτρια, δημοσιογράφος, βουλεύτρια, γερουσιάστρια, οι χαρακτήρες αυτοί, όμως, ήταν πλευρές του ίδιου νομίσματος. Ήταν οι απαραίτητες αυτές παρεμβάσεις, χωρίς τις οποίες η ιστορία δε θα ήταν αυτή που είναι, γιατί όλοι αυτοί έβαλαν το δικό τους λιθαράκι στην έκβαση του αποτελέσματος.

Γωγώ Παπαϊωάννου: Ερμηνεύω το ρόλο της Κλώντια Ρο, αντίπαλο δέος του Τζέφρι Σκίλλινγκ για τη θέση του Γενικού Διευθυντή της εταιρείας. Η Κλώντια -σε αντίθεση με τον Τζέφρι – είναι ένα επινοημένο πρόσωπο από τη συγγραφέα Lucy Brebble που ενσωματώνει παρ’ όλα αυτά την πραγματικότητα δύο ή τριών γυναικών που υπήρξαν μεγαλοστελέχη της Enron.

 

 

Πώς δουλέψατε με τον σκηνοθέτη της παράστασης Άρη Λάσκο;

Γωγώ Παπαϊωάννου: Ο Άρης ενθάρρυνε την έρευνα γύρω από την πραγματική ιστορία της εταιρείας, μας συμφιλίωσε με τους πολυάριθμους οικονομικούς όρους που αναφέρονταν στο κείμενο, μας μετέφερε το όραμά του για το έργο και μας συντόνισε γύρω από τον θεματικό πυρήνα. Δημιούργησε ένα καθεστώς ελευθερίας στις πρόβες που μας επέτρεψε να είμαστε δημιουργικοί.

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Με τους ηθοποιούς της παράστασης γνωριζόμασταν από πριν και αυτό ήταν μια πολύ όμορφη συγκυρία, διότι δεν σπαταλήθηκε χρόνος σε γνωριμίες, στο να έρθουμε κοντά ο ένας στον άλλο. Αυτό το είχαμε από την πρώτη μέρα. Έτσι μπήκαμε κατευθείαν στα βαθιά, με πολλούς αυτοσχεδιασμούς, καθώς το έργο μας αποκάλυπτε έναν κόσμο που μας ήταν ανοίκειος, και όχι μόνο λόγω του αντικειμένου του. Φανταστείτε ότι η συντριπτική πλειοψηφία του θιάσου ήμασταν παιδιά καθόλη τη δεκαετία των 90’s και τη θυμόμαστε σαν μια γλυκιά δεκαετία με πολύ Disney, πολλές ταινίες και πολλή pop.
Με λίγα λόγια έπρεπε να κάνουμε αρκετή έρευνα, να διαβάσουμε και να καταλάβουμε τους οικονομικούς όρους, να αφουγκραστούμε την εποχή και να φανταστούμε πώς είναι να νομίζεις ότι είσαι, θα είσαι ανίκητη/ος, κάτοχος του μέλλοντος και οι ημέρες αφθονίας θα είναι πάντα εδώ.
Ήταν μια από τις ομορφότερες εμπειρίες που έχω ως τώρα, γιατί μετά τα δύο δύσκολα χρόνια (λόγω της πανδημίας) που προηγήθηκαν, η ευτυχής συνθήκη του να συνεργαζόμαστε φίλοι όλοι μαζί, και τόσο δημιουργικά, ήταν αυτό που χρειαζόμουν.

 

 

Μπορείτε να μας περιγράψετε μια σκηνή από την παράσταση, κάποια που ξεχωρίζετε εσείς;

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Τη σκηνή του δικαστηρίου. Είναι πολύ απλή, πραγματικά πολύ απλή, σε σχέση με το σύνολο του έργου, αλλά αποδίδει αυτή την αίσθηση πως το ξυπνητήρι έχει χτυπήσει πια και όλο αυτό δεν ήταν τόσο αστείο. Δεν ήταν αστείο για τους πιο πολλούς, που στην αναλογία της θεατρικής πράξης είναι όσοι κάθονται στην πλατεία.

Γωγώ Παπαϊωάννου: Ξεχωρίζω τη σκηνή που αφηγούμαστε την κρίση της Καλιφόρνια το 2001: Η Enron σε αγαστή συνεργασία με την οικογένεια Μπους επεδίωξε, πέτυχε και εκμεταλλεύτηκε την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Καλιφόρνια. Προκειμένου να βγάλει δισεκατομμύρια δολάρια και να διορθώσει το πρόβλημα ρευστότητας που είχε, επέβαλλε κυλιόμενες διακοπές ρεύματος που οδήγησαν σε τρομακτική άνοδο της τιμής, έπνιξε στο σκοτάδι μια ολόκληρη πολιτεία, έκοψε το ρεύμα σε χιλιάδες σπίτια, προκάλεσε πολυάριθμους θανάτους.

 

 

Τι σημαίνει αυτό το έργο σήμερα; Τι έχουμε άραγε μάθει μετά δέκα έτη και πλέον οικονομικής κρίσης; Ποιες πολιτικές άλλαξαν;

Καλλιόπη Παναγιωτίδου: Το έργο είναι τρομακτικά επίκαιρο για πολλούς λόγους. Καταρχάς αυτό που επιχειρήθηκε στην Αμερική για πρώτη φορά τότε το 2001, η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, το χρηματιστήριο ενέργειας, επιχειρείται τώρα, αυτή τη στιγμή, στη χώρα μας. Αυτό είναι το προφανές.
Ωστόσο, το έργο εμπεριέχει κάτι που για μένα είναι πιο σημαντικό, ότι τα πράγματα μερικές φορές είναι ξεκάθαρα, είναι εκεί, θα μπορούσες να τα δεις, αρκεί να ενδιαφερόσουν, να ρωτούσες, να ήθελες να μάθεις. Όσο αδιαφορείς, συμβάλεις κι εσύ στην εξέλιξη αυτής της ιστορίας.
Πριν είκοσι χρόνια κανένας δεν ενδιαφερόταν. Όσο η κάνουλα του χρήματος ήταν ανοιχτή, υπήρχε ευφορία. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπήρχε και μια αθωότητα. Πολλοί πίστευαν ότι αυτό θα πάει μόνο καλύτερα. Υπήρχε μια αίσθηση πώς ο κόσμος θα είναι έτσι από εδώ και πέρα. Σήμερα έχουν παρέλθει είκοσι χρόνια από την κατάρρευση της Ένρον και δεκατέσσερα από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008.
Σαφώς, έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Υπάρχει η συνειδητοποίηση της πλάνης, εντός της οποίας ζούσαμε. Ωστόσο, τα απανωτά χτυπήματα αυτά τα δεκατέσσερα χρόνια και η αίσθηση πως τα πράγματα μόνο θα χειροτερεύουν, είναι αυτό που επικρατεί σήμερα.

Και είναι το ακριβώς αντίθετο απ’ ό,τι ίσχυε τότε, αλλά με την ίδια λειτουργία. Τώρα, κανείς δεν ενδιαφέρεται γιατί δεν αντέχει άλλο να ενδιαφερθεί. Είμαστε βομβαρδισμένοι από απαισιοδοξία, μουδιασμένοι από καχυποψία και φοβερά μόνοι. Και δυστυχώς, και με αυτόν τον τρόπο, πάλι συμβάλλουμε στην εξελιξη της όποιας ιστορίας. Είμαστε πάντα ένα κομμάτι του παιχνιδιού.

 

Γωγώ Παπαϊωάννου: Δανείζομαι σχεδόν αυτούσια κάποια κομμάτια από τη «Λαϊκή ιστορία του κόσμου» του Κρις Χάρμαν:

Υπάρχει η αυθαίρετη πεποίθηση ότι η ανθρώπινη Ιστορία είναι αποτέλεσμα της «αμετάβλητης» ανθρώπινης φύσης, υποτίθεται ότι οι άνθρωποι ήταν πάντα άπληστοι, ανταγωνιστικοί και επιθετικοί και αυτό εξηγεί φρικαλεότητες όπως ο πόλεμος, η εκμετάλλευση, η δουλεία, η καταπίεση των γυναικών. Αυτή η εικόνα του «ανθρώπου των σπηλαίων» υποτίθεται πως εξηγεί την αιματοχυσία στο δυτικό μέτωπο στο Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η «ανθρώπινη φύση» όπως την ξέρουμε σήμερα είναι προϊόν της ιστορίας μας και όχι η αιτία της. Η ιστορία μας περιλαμβάνει τη διαμόρφωση διαφορετικών ανθρώπινων φύσεων, με την καθεμία να εκτοπίζει την προηγούμενη μέσα από μεγάλες οικονομικές, πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις.

Το 1990 ο Φράνσις Φουκουγιάμα -σύμβουλος τότε στο υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ – διακήρυξε πως είμαστε μάρτυρες του «τέλους της Ιστορίας». Οι μεγάλες κοινωνικές συγκρούσεις και οι μεγάλοι ιδεολογικοί αγώνες ανήκουν στο παρελθόν.
Ο Άντονι Γκίντενς, διευθυντής του London School of Economics και κοινωνιολόγος στην αυλή του Βρετανού Πρωθυπουργού επανέλαβε το ίδιο μήνυμα το 1998, «ζούμε σε έναν κόσμο» έγραφε «όπου δεν υπάρχει εναλλακτική λύση πέρα από τον καπιταλισμό».

Ο καπιταλισμός όμως, ως τρόπος οργάνωσης ολόκληρης της παραγωγής μιας χώρας εμφανίστηκε μόλις πριν από τρεις ή τέσσερις αιώνες. Ως τρόπος οργάνωσης ολόκληρης της παραγωγής του κόσμου έχει ηλικία το πολύ εκατόν πενήντα χρόνια.

Ο βιομηχανικός καπιταλισμός με τα τεράστια αστικά κέντρα, τα υψηλά ποσοστά εγγραμάτων και την καθολική εξάρτηση από τις αγορές, κυριάρχησε σε μεγάλες εκτάσεις της υδρογείου τα τελευταία πενήντα χρόνια. Εντούτοις, άνθρωποι του ενός ή του άλλου είδους υπάρχουν στη γη για πάνω από 1.000.000 χρόνια, ενώ οι σύγχρονοι άνθρωποι υπάρχουν για περισσότερα από 100.000 χρόνια. Αν ένας τρόπος διαχείρισης των πραγμάτων που ισχύει λιγότερο από το 0,5% του χρόνου ζωής του είδους μας, μπορούσε να διατηρηθεί απαράλλαχτος για όλο τον υπόλοιπο χρόνο ζωής του ανθρώπινου είδους, αυτό στα αλήθεια θα ήταν αξιοσημείωτο -εκτός κι αν αυτός ο χρόνος πρόκειται να είναι πολύ σύντομος.

 

 

Πληροφορίες για την παράσταση «Enron» (πάρτυ σαν να είναι νάιντιζ)

Mετάφραση: Άρης Λάσκος, Χρήστος Κοντογεώργης, Γιάννης Παναγόπουλος
Σκηνοθεσία: Άρης Λάσκος
Δραματουργία: Άρης Λάσκος, Αντριάνα Ανδρέοβιτς, Κόνυ Ζήκου
Μουσική: Κορνήλιος Σελαμσής
Κίνηση: Μυρτώ Γράψα
Σκηνικό: Ηλένια Δουλαδίρη
Κοστούμια: Χαράλαμπος Νικολάου
Φωτισμοί: Σεσίλια Τσελεπίδη
Βοηθός σκηνοθέτη: Αντριάνα Ανδρέοβιτς
Φωτογραφίες: Αναστασία Γιαννάκη
Υπεύθυνη επικοινωνίας: Ευαγγελία Σκρομπόλα

Παίζουν οι: Μάνος Βαβαδάκης, Χρήστος Κοντογεώργης, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Γιάννης Παναγόπουλος, Γωγώ Παπαϊωάννου

 

Πού: Θέατρο ΕΛΕΡ, Φρυνίχου 10, Πλάκα, τηλ. 211 7353928

Πότε: από 24 Μαρτίου και κάθε Πέμπτη με Σάββατο στις 21.00, Κυριακή στις 19.00. Έως 17 Απριλίου 2022

Διάρκεια παράστασης: 100 λεπτά

Εισιτήρια: 15 ευρώ, 10 ευρώ και 5 ευρώ

Προπώληση: ticketservices.gr