Βίκυ Αδάμου: «Το άνοιγμα των πραγμάτων που εκτίθενται είναι αυτό που κάνει και το θέατρο»

Η παράσταση «Φιλική Εταιρεία. Η Αδελφότητα πίσω από την Επανάσταση» στην Αθήνα
3 Σεπτεμβρίου 2021
Ο Τάσος Πυργιέρης μιλάει για την παράσταση «Ιστορίες καθ’οδόν Νο2»
4 Σεπτεμβρίου 2021

Η Βίκυ Αδάμου σκηνοθετεί με τον Χρήστο Καπενή την performance «Το κορίτσι που γίνεται γορίλας και άλλες ιστορίες ανάρρωσης». (Φωτογραφία: Κατερίνα Δρούκα).

Sharing is caring!

 

Συνέντευξη: Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Στο ιδιαίτερο προαύλιο των Πρώην Πλεκτηρίων-Υφαντηρίων Αθηνών, στην οδό Κορυτσάς 39 στον Βοτανικό οι θεατές παραμένουν αποκλειστικά στον εξωτερικό χώρο και γίνονται κοινωνοί της εμπειρίας των «φωνών» και της ανάρρωσης.
Με διαφορετικούς τρόπους παρακολουθούν σαν από κλειδαρότρυπα τις ιστορίες των ηρώων, παραβρίσκονται σε μία «διάλεξη» πάνω στο ζήτημα και τέλος συμμετέχουν σε ένα μεγάλο πάρτι στη ζούγκλα.
Τα παραπάνω συμβαίνουν στην παράσταση «Το κορίτσι που γίνεται γορίλας και άλλες ιστορίες ανάρρωσης» μια performance εμπνευσμένη από μαρτυρίες ανθρώπων που άκουγαν φωνές. Τη σκηνοθεσία υπογράφουν η Βίκυ Αδάμου και ο Χρήστος Καπενής.
Η Βίκυ Αδάμου μιλάει στο theatermag για τη θεματική «ακούω φωνές» με την οποία καταπιάνεται για δεύτερη φορά μετά τις «Στρατηγικές Επιβίωσης» που είχε σκηνοθετήσει στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων το 2016.

 

«Πριν από πέντε χρόνια στα μαθήματα φιλοσοφίας που έκανα στο Πανεπιστήμιο γνώρισα τον καθηγητή Φιλοσοφίας Σπύρο Καλτσά» λέει η σκηνοθέτις Βίκυ Αδάμου.
«Μας μίλησε για την ιδρυματοποίηση κάτι που προκαλεί στην κοινωνία φόβο. Ωστόσο, και ο ίδιος ο εγκλεισμός -αυτό το κλειστό σύστημα- προκαλεί ακόμα μεγαλύτερο φόβο. Παράλληλα επισκεφθήκαμε το Παγκόσμιο Δίκτυο Ακούγοντας Φωνές (Hearing Voices) στην Ελλάδα και εκεί συνάντησα τον ψυχίατρο Λυκούργο Καρατζαφέρη ο οποίος μας μίλησε για τις φωνές.

Μέσα σε λίγες ώρες έφυγα από εκεί αφήνοντας μια προκατάληψη φόβου και ένιωσα ότι απελευθερώθηκα. Αυτή η γνώση με απελευθέρωσε και πιστεύω ότι σε πολλούς ανθρώπους θα μπορούσε να λειτουργήσει το ίδιο αν είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για την ψυχική υγεία.
Πήρα το βιβλίο που έχει εκδώσει το Hearing Voices με τίτλο “Ζώντας με τις φωνές: 50 ιστορίες ανάρρωσης” (εκδ. Νησίδες, 2014) και άρχισα να το διαβάζω. Το κίνημα αυτό, το λέω κίνημα γιατί από μόνο του έχει και έναν κινηματικό χαρακτήρα, στέκεται αυτή τη στιγμή και στην επίσημη ψυχιατρική θέση κάπως απέναντι προσπαθώντας να διαχωρίσει την εμπειρία των φωνών από σύμπτωμα της σχιζοφρένειας».

 

Από τις «Στρατηγικές Επιβίωσης» στο «Κορίτσι Γορίλας»

«Οι φωνές που ακούει κανείς μπορεί να είναι ένα σύμπτωμα της σχιζοφρένειας, αλλά μπορεί να είναι και μια ανθρώπινη εμπειρία και πολλές φορές ευχάριστη» συνεχίζει η Βίκυ Αδάμου. «Διάβασα το βιβλίο που ανέφερα παραπάνω, καθώς και για ιστορίες των φωνών, για τα τελώνια του Σωκράτη, για τις φωνές της Ζαν Ντ΄Αρκ, για τα Δημοτικά μας τραγούδια που έχουν πολύ υλικό.

Παράλληλα διάβαζα και τις ιστορίες του βιβλίου οι οποίες θα μπορούσαν να είναι ένα σενάριο λογοτεχνικής φαντασίας, όμως ήταν πραγματικές ιστορίες που μιλούσαν για κακοποίηση, αποκλεισμό, bullying, για άλλες κουλτούρες που έχουν τις φωνές πιο κοντά στην καθημερινότητά τους όπως στην Νιγηρία για παράδειγμα.
Όλες οι ιστορίες με τράβηξαν πολύ, αλλά ξεκίνησα από την πρώτη που διάβασα και συνδέθηκα. Έτσι, προέκυψε η πρώτη παράσταση που έκανα πριν από πέντε χρόνια με τίτλο “Στρατηγικές Επιβίωσης”. Οι φωνές -όπως γράφει και στο βιβλίο- λειτουργούν σαν στρατηγική επιβίωσης γιατί η φωνή μπορεί να έρθει σ’ ένα τραυματικό γεγονός και να καθησυχάσει τον άνθρωπο, τουλάχιστον στην αρχή που την ακούει και να τον βοηθήσει να τα βγάλει πέρα με κάποιον τρόπο».

 

 

Η Βίκυ Αδάμου σε συν-σκηνοθεσία με τον Χρήστο Καπενή φτιάχνουν μία παράσταση που μιλάει για την ορατότητα, την αποδοχή, τη συμπερίληψη. (Φωτογραφίες: Ανδρέας Κανελλόπουλος).

 

4 + 1 ιστορίες ανάρρωσης

«Όταν τελείωσε η πρώτη αυτή παράσταση ένιωσα ότι θέλω να μοιραστώ αυτή την θεματική κι άλλο. Ότι θέλω να δουλέψω κι άλλο πιο εικαστικά, πιο ποιητικά και πιο αφαιρετικά συνδυάζοντας όλα τα πράγματα που έχω κάνει. Έτσι βρισκόμαστε πέντε χρόνια μετά, έχοντας πάρει μια επιχορήγηση από το κράτος αυτή τη φορά, και επιστρέφουμε με άλλες τέσσερις ιστορίες από το βιβλίο. Τις ιστορίες της Jacqui από την Αγγλία, της Elisabeth από τη Δανία, του Odi από τη Νιγηρία και του Ron από τη Σκωτία. Τις επιλέξαμε για να δείξουμε το φάσμα και το χαρακτηριστικό των φωνών, πόσο διαφορετικές είναι μεταξύ τους, πόσο οι άνθρωποι που ακούν φωνές προέρχονται από διαφορετικά περιβάλλοντα και με διαφορετικές εμπειρίες.

Προσθέτουμε και μια ακόμα ιστορία την οποία ζήτησα από τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Ηλία Μαγκλίνη να γράψει. Αυτή η ιστορία είναι και ο τίτλος της παράστασης “Το κορίτσι που γίνεται γορίλας” και μιλάει για τη μεταμόρφωση και το πώς το τραύμα που έχει κάποιος μπορεί να είναι ένας τρόπος να σε μεταμορφώσει. Ακόμα και μια τραυματική εμπειρία μπορεί να σε μεταμορφώσει και να σε γυρίσει πιο κοντά στον αληθινό σου εαυτό. Από την ώρα που γεννιόμαστε συντελούνται πολλές μεταμορφώσεις που κάποιες φορές μπορεί να είναι απλώς μιμήσεις, ρόλοι καθώς προσπαθούμε να ενταχθούμε στην κοινωνία.

Να αρέσουμε ή και να διαφοροποιηθούμε με έναν τρόπο όπου ίσως δεν μας ταιριάζει. Η μεταμόρφωση αυτή, από το κορίτσι στο γορίλα, έχει να κάνει με την επιστροφή στη φύση μας. Μπορεί π.χ. να έχω αγριέψει όλο αυτό το διάστημα από τα πράγματα που με τραυμάτισαν, από διάφορες εμπειρίες ωστόσο επιστρέφω στη φύση, βρίσκω τη δύναμή μου και η δύναμή μου μπορεί να είναι και η τρυφερότητά μου.

Στην παράσταση συνδημιουργός είναι ο Χρήστος Καπενής με τον οποίον είχαμε δουλέψει στην πρώτη παράσταση εκείνος ως ηθοποιός εγώ ως σκηνοθέτις. Είναι χαρισματικός και ευφυής στον αυτοσχεδιασμό οπότε με κάποιον τρόπο σκηνοθετεί. Γι’ αυτό άλλωστε του ζήτησα να σκηνοθετήσουμε μαζί.
Ο Δημήτρης Τάσαινας  έχει γράψει την πρωτότυπη μουσική και όλοι οι performers (Αλίκη Ανδρειωμένου, Κωνσταντίνα Βέρρου, Χρήστος Καπενής, Μελίσσα Κωστάκη, Γιώργης Παρταλίδης, Ελεάνα Στραβοδήμου και Δημήτρης Τάσαινας) είναι πολυμορφικοί. Τα κάνουν όλα, παίζουν μουσική, τραγουδάνε, χορεύουν, μιλάνε. Είναι μια πολύ ωραία ομάδα».

 

 

Η παράσταση «Το κορίτσι που γίνεται γορίλας και άλλες ιστορίες ανάρρωσης» είναι εμπνευσμένη από τις μαρτυρίες των τεσσάρων ανθρώπων οι οποίες περιγράφονται στο βιβλίο «Ζώντας με τις φωνές: 50 ιστορίες ανάρρωσης». (Φωτογραφίες: Ανδρέας Κανελλόπουλος).

 

«Αυξημένη παρακολούθηση» με έξι κάμερες

«Μέσα από τον υπολογιστή ή το κινητό, οι θεατές που βρίσκονται εκτός φυσικού χώρου θα μπορούν να δουν τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από κλειστές πόρτες. Ο θεατής που θα έρθει στο χώρο και θα δει την παράσταση, αλλά και εκείνος που είναι μακριά θα βλέπει την παράσταση επί μέρους» εξηγεί η Βίκυ Αδάμου. «Δηλαδή, ένα κομμάτι της παράστασης στην περίπτωση των καμερών και των εξ αποστάσεως θεατών είναι εστιασμένο σε λεπτομέρειες. Στην περίπτωση των θεατών στο φυσικό χώρο είναι από μια οπτική γωνία, διαφορετική για τον καθένα.

Όλοι οι θεατές δεν βλέπουν τα πάντα και αυτό έχει να κάνει και με το γεγονός ότι ο θεατής μπαίνει στη θέση του παρατηρητή ίσως και του ηδονοβλεψία. Εχει να κάνει με το ότι όλα τα αποτρόπαια πράγματα συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες. Στα social media όλοι δείχνουμε χαρούμενοι και ευτυχισμένοι, αλλά πίσω από τις πόρτες μας ο καθένας κουβαλάει ένα βάρος που δεν αποκαλύπτει. Αυτό το άνοιγμα των πραγμάτων που εκτίθενται είναι αυτό που κάνει και το θέατρο άλλωστε: να εκθέτει.

Ο ηθοποιός δεν ποιεί ήθος, δεν ποιεί κάτι ηθικό. Ποιεί τα πράγματα που φοβόμαστε να εκθέσουμε και όταν τα βλέπουμε στο θέατρο ταυτιζόμαστε με αυτά.
Αυτή η αυξημένη πρόσβαση στην παράλληλη δράση των εσωτερικών χώρων, αποδίδει το πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος που ακούει φωνές λειτουργώντας σαν μια “κάμερα εσωτερικής παρακολούθησης”, όπως λέει και η Elizabeth στο έργο. Μέσω της καταγραφής από κάμερα, η παράσταση σπάει τα όρια του φυσικού χώρου και διευρύνει την αντίληψη του κοινού, μεταδίδοντας -παρά τον ρυθμό και τη ροή της παράστασης – μια αίσθηση της εσωτερικότητας».

 

 

Οι θεατές έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν μια «αυξημένη παρακολούθηση» αφού 6 κάμερες θα καταγράφουν τη δράση στους εσωτερικούς χώρους από διαφορετικά σημεία. (Φωτογραφίες: Ανδρέας Κανελλόπουλος).

 

Συζήτηση με τον ψυχίατρο Λυκούργο Καρατζαφέρη

Το Σάββατο 4 Σεπτεμβρίου, μετά την παράσταση θα ακολουθήσει συζήτηση με τον ψυχίατρο Λυκούργο Καρατζαφέρη, μέλος του Ελληνικού Δικτύου «Ακούγοντας Φωνές» και τους συντελεστές της παράστασης.

«Οι φωνές έχουν νόημα και δεν μπορούμε πια να λέμε έτσι απλά ότι κάποιος ακούει φωνές και άρα να μην μιλάμε και να μην ασχολούμαστε με αυτές» εξηγεί στο theatermag ο ψυχίατρος Λυκούργος Καρατζαφέρης.

«Κάποιοι λένε ότι οι φωνές είναι ένας μηχανισμός άμυνας. Αντί να θυμάμαι τα τραυματικά γεγονότα ακούω φωνές που σε άλλους μπορεί να έχουν πνευματικές διαστάσεις. Υπάρχουν άνθρωποι που ακούνε φωνές και έχουν μια σημασία στην καθημερινότητά τους, καθώς επίσης αρκετοί καλλιτέχνες που ακούνε φωνές. Είναι πολλά τα παραδείγματα καλλιτεχνών και σημαντικών ανθρώπων που ακούνε φωνές.

Στο Ελληνικό Δίκτυο “Ακούγοντας Φωνές” μιλάμε με τους ανθρώπους για τις εμπειρίες των φωνών προσφέροντας ένα κλίμα ασφάλειας, ώστε να μιλήσουν για αυτές χωρίς να δεχτούν κριτική. Είναι από και για ανθρώπους με ψυχιατρική εμπειρία, είναι μια ομπρέλα που αγκαλιάζει ανθρώπους που μπορεί να έχουν διαγνώσεις σε όλο το φάσμα των ψυχώσεων. Για παράδειγμα, σε ανθρώπους που πιστεύουν ότι τους καταδιώκουν ή άλλους που έχουν ιδέες που ακούγονται παράδοξες και ασυνήθιστες.

Πριν από μερικά χρόνια μας είχε εμπνεύσει και μεταφράσαμε το βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει στην Αγγλία με τίτλο “Ζώντας με τις φωνές: 50 ιστορίες ανάρρωσης” και είναι το βιβλίο που έχει εμπνεύσει τη Βίκυ Αδάμου και την ομάδα της για την παράσταση “Το κορίτσι που γίνεται γορίλας και άλλες ιστορίες ανάρρωσης”.
Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο μιλάει ουσιαστικά για το πώς μπορεί κανείς να αναρρώσει από τις φωνές που ακούει. Πενήντα άνθρωποι μιλούν για τον τρόπο που ξεπέρασαν τα εμπόδια που τους προκαλούσαν οι φωνές. Μπορεί για κάποιους να είναι βοηθητικές, για μουσικούς να είναι πηγή έμπνευσης αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι μια εμπειρία που κάνει τους ανθρώπους να υποφέρουν».

 

Πληροφορίες παράστασης «Το κορίτσι που γίνεται γορίλας και άλλες ιστορίες ανάρρωσης»

Μια performance εμπνευσμένη από μαρτυρίες ανθρώπων που άκουγαν φωνές

Σκηνοθεσία: Βίκυ Αδάμου, Χρήστος Καπενής
Δραματουργία: Βίκυ Αδάμου
Πρωτότυπο κείμενο: Ηλίας Μαγκλίνης
Πρωτότυπη μουσική: Δημήτρης Τάσαινας
Φωτισμός, προβολές: Βασίλης Αποστολάτος
Επιμέλεια κίνησης: Πετρίνα Γιαννάκου
Σκηνικα Κοστούμια: Lazy Boy*
Οργάνωση παραγωγής: Χριστίνα Σαμπανίκου
Βοηθοί παραγωγής: Ultravoilet-1838
Φωτογραφίες: Ανδρέας Κανελλόπουλος
Teaser: Στέφανος Κοσμίδης
Ερμηνεύουν: Αλίκη Ανδρειωμένου, Κωνσταντίνα Βέρρου, Χρήστος Καπενής, Μελίσσα Κωστάκη, Γιώργης Παρταλίδης, Ελεάνα Στραβοδήμου και Δημήτρης Τάσαινας.

Πού: Πρώην Πλεκτήρια-Υφαντήρια Αθηνών, Κορυτσάς 39
Πότε: 3-6, 10-13, 17-20 και 24-26 Σεπτεμβρίου 2021, στις 21.15
Εισιτήρια: ticketservices.gr – 15 ευρώ / άνεργοι, φοιτητές, 65+: 10 ευρώ / online προσβαση:25 ευρώ
Πληροφορίες: 6976228271 – 10:00 με 13:00 και 18:00 με 20:00

Στην παράσταση ακούγεται μέρος μαρτυρίων από το βιβλίο “Ζώντας με τις φωνές”

Με τη συνεργασία του Ελληνικού Δικτύου «Ακούγοντας Φωνές» – hearing voices.gr
παράρτημα του παγκοσμίου δικτύου Hearing Voices Network
Με την υποστήριξη του Ινστιτούτου Εκπαίδευσης και Έρευνας στη Συστημική Ψυχοθεραπεία «Λόγω ψυχής» – logopsychis.gr/
Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Η προπώληση έχει ανοίξει και για την επαυξημένη παρακολούθηση. Οι θεατές που θα έχουν ήδη παρακολουθήσει την παράσταση στον φυσικό της χώρο, με εισιτήριο των 15 ευρώ, σύντομα θα μπορούν να αγοράσουν εισιτήριο για την online παρακολούθηση με μειωμένο αντίτιμο (10 ευρώ).

Η ομάδα ανακοινώνει πως μέρος των εσόδων θα δοθεί στο Δίκτυο “Ακούγοντας φωνές” και σε δράσεις αναδάσωσης.