Ο Αλέξανδρος Τούντας και «Ο Παίκτης»
18 Απριλίου 2019
Η Αθήνα στο κέντρο του Φεστιβάλ Νέων Δημιουργών της Πειραματικής Σκηνής
23 Απριλίου 2019

Η Άννα Κοκκίνου σκηνοθετεί την παράσταση «Οι Μίμοι» του Ηρώνδα στην οποία ερμηνεύει η ίδια και έξι ακόμα ηθοποιοί.

Sharing is caring!

Συνέντευξη: Μαριλένα Θεοδωράκου

 

Το άγνωστο έως το 1889 έργο του Ηρώνδα που βρέθηκε σ’ έναν τάφο στην πόλη Μαιγίρ (Μοίρες) της Αιγύπτου μαζί με μια μούμια ενέπνευσε στον Κωνσταντίνο Καβάφη το ποίημά του «Οι μιμίαμβοι του Ηρώνδα». Ήταν ένας παπύρινος κύλινδρος με οχτώ μιμοδράματα του ποιητή που σταδιοδρόμησε στο πρώτο μισό του 3ου π.Χ. αιώνα, πιθανότατα στην Αλεξάνδρεια και την Κω. Οι πληροφορίες για τις παραστάσεις του Ηρώνδα στην αρχαιότητα είναι περιορισμένες. Οι μίμοι ανέβαζαν μπουφόνικες παραστάσεις περιοδεύοντας σε περιοχές της Αττικής και συμμετέχοντας σε συμπόσια. Αυτή τη σεζόν, παρουσιάζεται στο θέατρο Σφενδόνη το σπουδαίο σατιρικό έργο του Ηρώνδα με τίτλο «Οι Μίμοι». Ο ηθοποιός Νίκος Νίκας μιλάει για το έργο, την παράσταση, τους ρόλους που ερμηνεύει και για τη συνεργασία του με τη σκηνοθέτιδα Άννα Κοκκίνου.

 

 

Οι Μίμοι είναι ένα έργο που σπάνια ανεβαίνει στη σκηνή. Σε τι συνίσταται το ενδιαφέρον του;

Το ενδιαφέρον των Μίμων στη σημερινή εποχή είναι ότι διατηρούν ακόμα μια ανεξίτηλη ζωντάνια σε όλους αυτούς τους αιώνες που έχουν μεσολαβήσει από τη συγγραφή τους και μας διασκεδάζουν εντός και εκτός εισαγωγικών με την τότε καθημερινότητα, με τη καθημερινότητα δηλαδή του 3ου αιώνα π.Χ. Έχουν μια φινέτσα μέσα στη λαϊκότητα τους και πολύ καλόγουστο, σπαρταριστό πολλές φορές, χιούμορ, μια τόλμη και στην έκφραση, αλλά και στην αναπαράσταση της καθημερινότητας. Το συγκεκριμένο ανέβασμα έχει τη δυσκολία ενός ανεβάσματος που θέλει να είναι υψηλής αισθητικής όπως μας έχει συνηθίσει η Άννα Κοκκίνου στις παραστάσεις της. Μια ακόμα δυσκολία είναι η συνομιλία του 21ου αιώνα μετά Χριστού με τον 3ο αιώνα π.Χ. Ελπίζουμε να έχει πετύχει.

 

Ποιος ήταν αυτός ο ποιητής, διδάσκαλος, συγγραφέας που ακόμα και ο Καβάφης έγραψε ποίημα με τίτλο «Οι μιμίαμβοι του Ηρώνδα» το 1892;

Ο Ηρώνδας έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. δηλαδή τους μετακλασικούς χρόνους. Ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς και ποιητές των μιμιάμβων, ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους αυτού του είδους, που είναι ένα είδος λαϊκό, ασχολείται με την καθημερινότητα και ένα είδος που ακμάζει στους μετακλασικούς χρόνους όταν πια η Τραγωδία έχει αρχίσει να παρακμάζει. Όπως και οι μεγάλες κωμωδίες που έχει γράψει ο Αριστοφάνης στους κλασικούς χρόνους, αυτό το είδος κωμωδίας έχει αρχίσει να παρακμάζει και στο προσκήνιο είναι πια οι μίμοι. Ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους των μίμων είναι ο Ηρώνδας. Και βέβαια είναι ποιητής γιατί οι συνθέσεις του είναι πολύ εύστοχες, πολύ άρτιες, πολύ λεπτές, λεπταίσθητες και φαντάζομαι ότι η ανακάλυψη του παπύρου τον 19ο αιώνα με τους Μίμους του Ηρώνδα, οι οποίοι ήταν χαμένοι μέχρι τότε, ήταν το γεγονός που ενέπνευσε τον Καβάφη για να αφιερώσει και να γράψει το ποίημα με τον τίτλο «Οι μιμίαμβοι του Ηρώνδα».

 

Ποια είναι τα θέματα και η υπόθεση του έργου;

Τα θέματα του έργου αντλούνται από την καθημερινότητα, ουσιαστικά έχουμε να κάνουμε με επτά κωμικά σκετς του 3ου αιώνα π.Χ. που αφορούν στην καθημερινότητα των λαϊκών ανθρώπων εκείνης της εποχής. Έχουμε να κάνουμε με μια μαστροπό, με έναν νταβατζή, με έναν τσαγκάρη, με έναν διδάσκαλο, με γυναίκα η οποία κάνει σκηνή ζηλοτυπίας στον άνδρα της. Ουσιαστικά με ανθρώπους, με πρόσωπα, με τύπους της διπλανής πόρτας θα λέγαμε, όπως με δύο κολλητές φίλες οι οποίες συζητάνε για ένα ερωτικό αξεσουάρ, με τύπους της καθημερινότητας της εποχής αλλά που μας είναι και γνώριμοι στα δικά μας χρόνια. Εκεί είναι και το στοιχείο της σπουδαιότητας του έργου του Ηρώνδα. Ότι οι τύποι αυτοί που παρουσιάζονται αντέχουν μέχρι και τις μέρες μας.

 

 

Ποια ήταν η έρευνα που κάνατε πριν ή και κατά τη διάρκεια των προβών;

Δουλεύοντας με την Άννα Κοκκίνου, το στάδιο της έρευνας είναι πολύ μεγάλο, πολύ ουσιαστικό και πολύ ενδιαφέρον. Δηλαδή πέρα από το πώς θα ερμηνευτούν οι ρόλοι, αυτό που με πλούτισε εμένα σαν ηθοποιό είναι ο τρόπος που μελετήσαμε τις δίπλα πληροφορίες των κειμένων. Δηλαδή, τα σχόλια των φιλολόγων πάνω στα κείμενα αυτά, τον ρόλο των μίμων γενικά, την ιστορία των μίμων και το πώς εξελίχθηκαν. Μην ξεχνάμε ότι οι μίμοι οδήγησαν στον καραγκιόζη στην Ανατολή και αντίστοιχα στη Δύση οδήγησαν στην Commedia dell’ arte. Είναι πράγματα τα οποία μπόρεσα να τα μελετήσω με αφορμή την έρευνα που κάναμε και συνεχίζαμε να κάνουμε ακόμα και κατά τη διάρκεια των προβών.

 

Ποιες ήταν οι σκηνοθετικές οδηγίες της Άννας Κοκκίνου;

Η Άννα Κοκκίνου δεν χρειάζεται συστάσεις, είναι μια σπουδαία προσωπικότητα του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, με παραστάσεις που θυμόμαστε και κάποιες είναι και θρυλικές όπως ο Βιζυηνός, ο καραγκιόζης, ο Καλός άνθρωπος του Σετσουάν, κ.ά. Είναι μια ηθοποιός-καλλιτέχνις-σκηνοθέτις η οποία επιμένει πολύ στην αρτιότητα και των τεχνικών μέσων του ερμηνευτή αλλά και στη λεπτότητα της απόδοσης του κάθε ρόλου. Και επειδή εδώ έχουμε να κάνουμε με μπουφόνικα πράγματα, με λαϊκούς ανθρώπους και με λαϊκούς ρόλους έτσι «χοντροκομμένους», αυτή η αντίθεση με τη λεπτότητα που οδηγεί η Άννα Κοκκίνου στην ερμηνεία αυτών των τύπων είναι για μένα το πιο γόνιμο και ενδιαφέρον στοιχείο της παράστασης.

 

Ποιοι είναι οι ρόλοι που ερμηνεύετε;

Οι ρόλοι που ερμηνεύω είναι ένας τσαγκάρης, ένας διδάσκαλος, ένας δούλος ερωτύλος και έχει πολύ ενδιαφέρον, γιατί όλοι αυτοί οι ρόλοι και αυτοί οι τύποι είναι πέρα από τη δική μου φαντασία. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ ποτέ ότι θα έπαιζα αυτούς τους ρόλους κάποτε στη σκηνή και αυτό ήταν το πιο ενδιαφέρον στοιχεία σε αυτή τη διαδικασία.

 

 

Πώς θα δούμε τους έξι ηθοποιούς της παράστασης στη σκηνή του θεάτρου Σφενδόνη;

Δεν θέλω να αποκαλύψω και πολλά πράγματα, σίγουρα θα τους δείτε με τρόπο που δεν θα φανταζόταν κανείς. Η Άννα Κοκκίνου είναι ανεξάντλητη στις ιδέες της και στον τρόπο που έχει φτιάξει αυτή την παράσταση, σε συνεργασία με τη χορογράφο Βρισηίδα Σολωμού και τον μουσικό Νίκο Βελιώτη, έχουν φτιάξει ένα πολύ ωραίο οικοδόμημα, πολύ σημαντικό, πολύ διασκεδαστικό, ελαφρύ αλλά συγχρόνως ουσιαστικό. Όχι εύκολο, αλλά ένα πολύ γοητευτικό θέαμα μέσα στο οποίο εντασσόμαστε και εμείς οι έξι ηθοποιοί, συμπεριλαμβανομένης και της Άννας Κοκκίνου.

 

Θα θέλατε να μας πείτε για το ρόλο της μάσκας σε αυτή την παράσταση;

Η μάσκα παίζει πολύ σπουδαίο ρόλο, πρωταγωνιστικό ρόλο θα έλεγα. Για μένα είναι ουσιαστικά η πρώτη φορά που δουλεύω με αυτόν τον τρόπο. Η μάσκα οδηγεί την παράσταση ουσιαστικά. Η  παράσταση εμπνέεται από τη μάσκα και εμπνέει συγχρόνως και τη μάσκα. Είναι μια αμφίδρομη σχέση, όπως και οι ερμηνείες των ηθοποιών που ξεκινάνε από τη μάσκα και γυρίζουν στη μάσκα. Ξεκινούν και επιστρέφουν δηλαδή στο στοιχείο της μάσκας που είναι πρωτεύον στοιχείο για την παράσταση, πολύ γοητευτικό και που συγχρόνως δίνει μια άλλη διάσταση σε αυτά τα κείμενα και στους ίδιους τους Μίμους του Ηρώνδα.

 

 

Ταυτότητα παράστασης

«Οι Μίμοι» του Ηρώνδα

Επτά (όχι και τόσο καθημερινές) σκηνές καθημερινότητας

Μετάφραση: Θεόδωρος Στεφανόπουλος
Σκηνοθεσία: Άννα Κοκκίνου

Σκηνικά: Κέννι Μακ Λέλλαν

Κοστούμια: Ματίνα Μέγκλα

Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα

Μάσκες: Μάρθα Φωκά

Πρωτότυπη μουσική: Νίκος Βελιώτης

Επιμέλεια Κίνησης: Βρισηίδα Σολωμού

Βοηθοί Σκηνοθέτιδος: Μιχάλης Αγγελίδης, Δημήτρης Καλακίδης, Ειρήνη Κουμπαρούλη

Φωτογραφίες: Δημήτρης Ταμπάκης

Παίζουν: Ρηνιώ Κυριαζή, Νίκος Νίκας, Ρίτα Λυτού, Μαρίζα Θεοφυλακτοπούλου, Αλκίνοος Δωρής, Άννα Κοκκίνου, Ειρήνη Κουμπαρούλη

 

Πού: Θέατρο Σφενδόνη, Μακρή 4, Μακρυγιάννη (Μετρό στάση Ακρόπολη), τηλ. 215 5158968

Πότε: από 29 Μαρτίου 2019 και κάθε Τετάρτη στις 18.30, Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00, Κυριακή στις 18.30. Την Τετάρτη του Πάσχα η παράσταση δε θα πραγματοποιηθεί.

Εισιτήρια: 15 ευρώ, 10 ευρώ (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, 65+)

 

 

Info

Οι μίμοι ήταν σύντομοι θεατρικοί διάλογοι που ζωντάνευαν μυθολογικά επεισόδια ή στιγμιότυπα του καθημερινού βίου. Η δωρική αυτοσχέδια φάρσα ήταν η πρώτη μορφή που είχε η δραματική τέχνη στην Ελλάδα. Με την άνθηση, όμως, της μεγάλης ποιητικής θεατρικής τέχνης στις αρχές του 5ου π.Χ. αιώνα, η εικόνα άλλαξε. Το αυτοσχέδιο θέατρο συγκέντρωσε τα έθιμα και τα θέματά του και μετανάστευσε στις δωρικές αποικίες της Σικελίας. Η λέξη μίμος πρωτακούστηκε εκεί. Ο Ηρώνδας σταδιοδρόμησε στο πρώτο μισό του 3ου π.Χ. αιώνα, πιθανότατα στην Αλεξάνδρεια και την Κω. Το έργο του ήταν άγνωστο έως το 1889, όταν βρέθηκε ένας παπύρινος κύλινδρος με οχτώ μιμοδράματά του. Βρέθηκε σ’ έναν τάφο στην πόλη Μαιγίρ (Μοίρες) της Αιγύπτου μαζί με μια μούμια. Η ανακάλυψη, μάλιστα, αυτή ενέπνευσε στον Κωνσταντίνο Καβάφη το ποίημά του “Οι μιμίαμβοι του Ηρώνδα” (1892).

 

Όπως αναφέρει ο Αλέξης Σολομός στο έργο του ο Άγιος Βάκχος “[Από τον μίμο]  λείπει ο τελετουργικός χαρακτήρας της τραγωδίας και η μαχητική επικαιρότητα της κωμωδίας. Του λείπει και ο χορός. Είναι ένα θέατρο δωματίου, όπως θα λέγαμε σήμερα, με τάση για στοχασμό και επιγραμματισμό. Ένα ταπεινό ξύλινο πατάρι και ένας κουρελομπερντές τους είναι αρκετά. Η μόδα τους ξεπετάγεται σαν ρουκέτα στα μεγάλα ελληνικά κέντρα που είναι κορεσμένα από καλλιτεχνική ποιότητα και κουρασμένα από ωριμότητα σκέψης. Κερδίζουν επιδέξια τις λαϊκές μάζες, τον καιρό που αρχίζει η χρεοκοπία της ποιητικής τέχνης. Από ‘δω και μπρος ο μίμος είναι ένας αυτοσχεδιαστής θεατρίνος που χορεύει, γελάει, τραγουδάει, κάνει τούμπες και μαϊμουδίζει τα πάντα με την έκφραση και την κίνηση. Τα πιο πολλά μιμοδράματα της ελληνιστικής εποχής, στηρίζονται στις πρωτεϊκές ικανότητες των εκτελεστών.

 

Οι μίμοι δεν έπαψαν να ξεχωρίζουν ανάμεσά μας σαν οι πιο θαυματουργοί ιεροφάντες της ψευδαίσθησης και να κατασκευάζουν με τα πολλά τους ψέματα πολλές αλήθειες. Η τέχνη τους είναι η μόνη δύναμη που βάσταξε αδιάσπαστη τη δύναμη του θεάτρου. Το μιμοθέατρο ήταν πιο προσιτό σε όλους. Τα θέματά του ήταν απλά κι η γλώσσα του λαϊκή. Δεν υπήρχαν γλωσσικοί φραγμοί. Τους καταργούσε η μιμική του προσώπου, του κορμιού και της φωνής. Οι βιοτικές συνθήκες συζητιούνταν πάνω στη σκηνή, οι αδικίες ξεσκεπάζονταν, οι μεγάλοι και τρανοί σατιρίζονταν.”

Οι πληροφορίες για τις παραστάσεις του Ηρώνδα στην αρχαιότητα είναι περιορισμένες. Οι μίμοι ανέβαζαν μπουφόνικες παραστάσεις περιοδεύοντας σε περιοχές της Αττικής και συμμετέχοντας σε συμπόσια. Σπάνια δείγματα ελληνικού μιμοθεάτρου, που διατήρησαν τη διαχρονικότητά τους. Και με την καρδιά του θεάτρου να χτυπά σήμερα μέσα τους, πιο δυνατά από ποτέ.